İlaçsız Stent (BMS) 2026: Nedir, Kimlere Takılır, Riskleri, DES ile Farkı ve Güncel Rehber

İlaçsız Stent (BMS) Nedir? Kısa ve Net Tanım

İlaçsız stent, koroner damardaki darlığı açık tutmak için damar içine yerleştirilen, yüzeyinde hiçbir ilaç veya polimer kaplama bulunmayan, örgü şeklinde küçük bir metal tüptür. Halk arasında "çıplak metal stent" veya "eski tip stent" olarak da bilinir; tıp literatüründe bare-metal stent (BMS) olarak geçer. Modern BMS'ler kobalt-krom veya platin-krom alaşımdan üretilir; ince strut kalınlığı (80-120 µm), yüksek radyal kuvvet ve iyi görünürlük sağlar. Klasik paslanmaz çelik BMS'ler tarih olmaya yakındır.

BMS, balon üzerinde katlı halde damara ulaştırılır; balon şişirildiğinde stent açılarak damar duvarına yerleşir ve orada kalıcı olarak kalır. 2026'da neredeyse tüm koroner PCI'lar yeni nesil ilaçlı stent (DES) kullanılarak yapılır; BMS payı Avrupa ve Türkiye'de %2'nin altındadır. İlgili sayfalar: Koroner Stent (Genel Rehber), İlaçlı Stent (DES), Anjiyo, Koroner Anjiyografi, Akut Koroner Sendrom Tedavisi, Kronik Koroner Sendrom Tedavisi.

Çıplak Metal Stent Damarda Nasıl Çalışır?

Aterosklerotik plak, koroner arter duvarında yağ, kolesterol, iltihabi hücre ve fibröz doku birikmesiyle oluşan bir daralmadır. Balon anjiyoplasti tek başına damarı geçici olarak açar; ancak damar duvarında geri esneme (elastik recoil), disseksiyon ve geç remodelling nedeniyle sıklıkla yeniden daralır. BMS bu noktada iki temel işlevi üstlenir:

• Mekanik iskele: Stent damarın çeperini içeriden destekler, elastik geri esnemeyi engeller ve akım için stabil bir lümen sağlar.
• Disseksiyon kapatma: Balon sonrası oluşabilen intimal yırtıkları örter, akut damar tıkanmasını önler.

BMS'in eksik yönü tam olarak üçüncü işlevdir: yeni nesil DES'lerde ilaç kaplamasının baskıladığı neointimal hiperplazi, BMS'de baskılanmadan gerçekleşir. Stent yerleştirildikten sonra endotel hücreleri strutları örter; bu iyileşme sürecinde damar duvarı düz kas hücreleri kontrolsüz olarak çoğalır ve stent içinde yeni doku büyümesi (neointima) meydana gelir. Bu neointima yeterince yoğun olursa ilk 3-12 ay içinde stent içi restenoz (ISR) ortaya çıkar.

BMS vs DES: İlaçsız ve İlaçlı Stent Farkı

BMS ve DES ana iskelet yönünden çok benzerdir; asıl fark yüzeyde bulunan polimer + ilaç katmanıdır. Farkları özetleyen tablo:

• Yapı: BMS yalnızca metal iskelet. DES = metal iskelet + polimer + antiproliferatif ilaç (everolimus, zotarolimus, sirolimus, biyolimus).
• Restenoz oranı: BMS'de %20-30 (diyabetli / küçük damar / uzun lezyonda daha yüksek). Yeni nesil DES'de %2-5.
• DAPT süresi: BMS sonrası klasik 1 ay minimum. Yeni nesil DES sonrası kişiye özgü 1-12 ay; kanama riski yüksek hastada 1 aya inebilir (MASTER-DAPT, Xience 28).
• Geç stent trombozu: BMS'de düşük. Yeni nesil DES'de eski kuşak DES'e göre belirgin azalmış (~%0.3-0.8) ve BMS ile benzer.
• Endotelizasyon: BMS'de daha hızlı (4-6 hafta). DES'de birinci kuşakta gecikirdi; yeni nesil DES'de 3-6 ayda tamamlanır.
• Klinik sonuç: BASKET-PROVE, NORSTENT, LEADERS-FREE, ONYX ONE, XIENCE 28, MASTER-DAPT çalışmaları yeni nesil DES + kısa DAPT'ın BMS'e karşı belirgin klinik üstünlük sağladığını gösterdi.
• 2026 önerisi: ESC 2024 KKS ve 2024 ACC/AHA revaskülarizasyon kılavuzları neredeyse tüm senaryolarda ilk tercih olarak yeni nesil DES'i sınıf I öneri ile önerir.

BMS'in Tarihçesi: Palmaz-Schatz'tan 2026'ya

Koroner stent tarihi 1986'da Puel ve Sigwart'ın ilk klinik uygulaması ile başlar. 1994'te FDA, ilk koroner stenti olan Palmaz-Schatz'ı onayladı — bu tamamen çıplak metal, paslanmaz çelik bir stentti. STRESS ve BENESTENT çalışmaları BMS'in balon anjiyoplastiye kıyasla akut damar tıkanmasını ve restenozu azalttığını gösterdi. 2000'li yılların başında GFX, S7, Multi-Link Vision gibi kobalt-krom BMS platformları strut kalınlığını 130 µm'ye düşürerek görünürlüğü ve deliverability'yi iyileştirdi.

2002-2003'te ilk kuşak DES (Cypher — sirolimus, Taxus — paklitaksel) FDA onayı aldı; restenoz oranını dramatik olarak düşürdü. Ancak birinci kuşak DES'lerde geç stent trombozu (LST) endişesi doğdu; bu dönemde BMS "kısa DAPT toleranssız" veya "yakında cerrahi" hastalarda uzun süre standart olarak kaldı. 2010 sonrası ikinci ve üçüncü kuşak DES'ler (Xience, Resolute, Synergy, Orsiro) LST oranını %0.5'in altına indirdi. NORSTENT (2016) çalışması yeni nesil DES'in BMS'e karşı hem etkinlik hem güvenlikte belirgin üstünlük sağladığını gösterdi.

LEADERS-FREE (2015) polimersiz BioFreedom + 1 ay DAPT'ın yüksek kanama riskli hastada BMS'e karşı üstün olduğunu gösterdi. ONYX ONE (2020) Resolute Onyx + 1 ay DAPT'ı, Xience 28 (2022) Xience + 1 ay DAPT'ı benzer sonuçlarla teyit etti. MASTER-DAPT (2021) yeni nesil DES + 1 ay DAPT'ın ARC-HBR hastasında güvenli ve etkili olduğunu doğruladı. Bu çalışmalar zinciri BMS için son klinik nişleri de büyük ölçüde kapattı; 2026'da BMS artık istisna bir seçenektir.

Malzeme, Strut ve İskele Tasarımı

Modern BMS'ler tipik olarak şu özellikleri taşır:

• Malzeme: Kobalt-krom (L605), platin-krom (PtCr) veya paslanmaz çelik (316L). Kobalt-krom yüksek radyal kuvvet + ince strut avantajı sunar.
• Strut kalınlığı: 80-120 µm (modern platform); klasik paslanmaz çelik BMS'lerde 130-150 µm.
• Hücre yapısı: Açık hücre (open-cell) — yan dallara erişim kolay; kapalı hücre (closed-cell) — daha yüksek radyal kuvvet.
• Kaplama: Yok. Bazı "polimersiz" BMS türevleri karbon veya titanyum-nitrit-oksit ince kaplama içerir; ancak bu, ilaç saldırısı olmadığı için hâlâ BMS sınıfındadır.
• Deliverability: Yeni nesil kobalt-krom BMS'ler DES'lere benzer profil sağlar; tortuöz anatomilerde geçiş kolaydır.
• MR uyumluluğu: Tüm modern paslanmaz çelik ve kobalt-krom BMS'ler MR conditional; 1.5 T ve 3 T MR güvenle çekilir.

2026'da İlaçsız Stentin Yeri Nedir?

Kısa yanıt: BMS 2026'da istisna bir tercihtir. Ana neden basit — yeni nesil ilaçlı stent + kısa (1 ay) DAPT stratejileri hem daha az iskemi hem de BMS ile benzer / daha az kanama sağlar. ESC 2024 KKS kılavuzu (Class I, LOE A) tüm senaryolarda yeni nesil DES'i sınıf I önerir. 2024 ACC/AHA revaskülarizasyon kılavuzu da aynı doğrultudadır.

Yine de aşağıdaki durumlarda BMS hâlâ klinik olarak tercih edilebilir:

• 1 aylık DAPT'yi bile tolere edemeyecek çok yüksek kanama riski (aktif GI kanama, ileri koagülopati) ve yeni nesil DES + kısa DAPT'a erişim yoksa.
• 1 haftadan kısa sürede planlanmış zorunlu majör cerrahi (kanser cerrahisi vs.) — burada da tercih ilaç kaplı balon (DCB) olabilir.
• Hasta tercihi veya yerel maliyet-erişim koşulları (özellikle bazı ülkelerdeki durumlar).
• Bazı safen ven grefti lezyonları — burada da DES tercih edilir, ancak seçili vakalarda BMS kabul edilebilir.

Günümüzde BMS Kimlere Takılır?

2026 kılavuz ve pratik hatları:

• Ultra yüksek kanama riski + kısa DAPT zorunlu: Aktif majör kanama, ciddi trombositopeni, ileri karaciğer hastalığı; MASTER-DAPT / ONYX ONE tarzı yeni nesil DES + 1 ay DAPT stratejisi tercih edilemiyorsa.
• Çok yakın elektif cerrahi: 1 haftadan kısa süre içinde acil kanser cerrahisi vs.
• OAK + DAPT üçlü tedaviyi minimize etme gerekliliği: Yeni nesil DES + kısa üçlü + P2Y12 monoterapi (AUGUSTUS) genelde daha güvenlidir; ancak bazı yerel şartlarda BMS tercih edilebilir.
• Klinik nedenle DES tercih edilemeyen özel durumlar: mTOR inhibitörü alerjisi (çok nadir), aktif ilaçlı stent enfeksiyonu geçmişi vs.

ARC-HBR Yüksek Kanama Riski ve BMS Tartışması

ARC-HBR konsensüs kriterlerine göre yüksek kanama riski (HBR) tanımı; ileri yaş, KBH (eGFR <30), aktif malignite, önceki intrakranial kanama, oral antikoagülan kullanımı, trombositopeni gibi faktörlerin herhangi biriyle konur. HBR hastasında tarihsel yaklaşım BMS + kısa DAPT iken, 2026 standardı yeni nesil DES + 1-3 ay DAPT'tır:

• LEADERS-FREE — polimersiz BioFreedom + 1 ay DAPT'ın BMS'e üstün olduğunu gösterdi.
• ONYX ONE — Resolute Onyx + 1 ay DAPT'ın polimersiz DES'e non-inferior olduğunu gösterdi.
• Xience 28 — Xience + 1 ay DAPT'ın HBR hastada güvenli olduğunu FDA onayı ile doğruladı.
• MASTER-DAPT — yeni nesil DES + 1 ay DAPT + P2Y12 monoterapinin klinik olarak üstün olduğunu gösterdi.

Bu nedenle HBR hasta çoğunlukla yeni nesil DES + kısa DAPT ile tedavi edilir; BMS bu grupta artık standart değildir.

Yakın Zamanda Cerrahi Planlanan Hastada BMS

Elektif non-kardiyak cerrahi planı olan bir hastada koroner PCI kararı verildiğinde, cerrahiye kadar geçecek süre DAPT stratejisini belirler. 2024 ACC/AHA perioperatif kılavuzu:

• Cerrahi <1 ay içinde: Mümkünse cerrahiyi ertele, aksi halde balon anjiyoplasti veya BMS. BMS için minimum 4-6 hafta DAPT sonrası cerrahi tarihsel olarak önerilirdi; günümüzde bazı DCB stratejileri de değerlendirilebilir.
• Cerrahi 1-3 ay içinde: Yeni nesil DES + 1 ay DAPT (MASTER-DAPT, Xience 28) stratejisi çoğu vakada uygundur.
• Cerrahi 3-6 ay ötesinde: Yeni nesil DES + kişiye özgü DAPT süresi.
• Cerrahi 6 ay ötesinde: Standart yeni nesil DES + tam süre DAPT.

Karar Heart Team + anestezist + cerrah ile birlikte verilir.

Oral Antikoagülan Kullanan Hastada BMS

Atriyal fibrilasyon (AF) veya mekanik kapak nedeniyle uzun süreli oral antikoagülan (varfarin, apiksaban, rivaroksaban, dabigatran, edoksaban) kullanan hastada koroner stent kararı sırasında iki temel değişken vardır: iskemi + kanama riski. Modern kanıt (AUGUSTUS, PIONEER-AF-PCI, RE-DUAL PCI, ENTRUST-AF PCI) yeni nesil DES + kısa üçlü tedavi (1 hafta) + P2Y12 monoterapi + DOAK yaklaşımını destekler.

BMS bu bağlamda çok nadir kullanılır — çünkü BMS'in restenoz oranı yüksektir ve tekrarlanan PCI, kanama açısından ek risk demektir. Sadece hasta hiçbir DES'i tolere edemiyor veya yerel şartlar zorunlu kılıyorsa BMS düşünülür.

Akut Kalp Krizinde (STEMI) BMS'in Yeri

Primer perkütan koroner girişimde (pPCI) 2026 önerisi yeni nesil DES'tir (ESC STEMI 2023 Sınıf I). BIOSTEMI, EXAMINATION, COMPARE-Acute ve DAPT-STEMI çalışmaları yeni nesil DES'in BMS'e karşı belirgin klinik üstünlük sağladığını gösterdi. Ana avantaj yeniden revaskülarizasyon oranındaki düşüş; ölüm ve tekrar MI oranlarındaki düşüş orta-uzun vadede belirginleşir.

STEMI'de BMS sadece hastanın 1 aylık DAPT'yi bile tolere edemeyeceği çok nadir durumlarda tercih edilebilir. Klasik "STEMI'de zaten hastanın antitrombotik toleransı belirsizdir, BMS koyalım" yaklaşımı 2026 kanıtları ışığında geride kalmıştır.

Safen Ven Greft ve Diyaliz Fistülünde Stent Seçimi

Safen ven grefti (SVG) lezyonlarında ISAR-CABG çalışması DES'in BMS'e karşı üstün olduğunu gösterdi. Yeni nesil DES + emboli koruma cihazı 2026 standardıdır. Diyaliz erişimi için kullanılan periferik stentlerde ise (koroner değil) çoğunlukla nitinol kendinden açılan stent veya kaplı stent tercih edilir; bu koroner BMS'ten farklı bir cihaz sınıfıdır.

Kimde BMS Değil?

Aşağıdaki senaryolarda BMS ilk tercih değildir; yeni nesil DES önerilir:

• Rutin elektif koroner PCI — restenoz avantajı DES'te büyük.
• Diyabetik hasta — restenoz riski daha yüksek; DES daha üstün.
• Küçük damar ve uzun lezyon — ince strut DES daha uygun.
• Sol ana koroner (LMCA), kompleks bifurkasyon, KTO — mutlaka DES.
• Akut koroner sendrom — yeni nesil DES sınıf I.
• Yüksek kanama riski hasta — MASTER-DAPT stratejisi ile yeni nesil DES + 1 ay DAPT tercih edilir.

İşlem Öncesi Hazırlık

• Anamnez ve fizik muayene: Kanama öyküsü, önceki cerrahi, ilaç allerjisi, oral antikoagülan durumu.
• Laboratuvar: Kreatinin (eGFR), hemogram, INR, koagülasyon paneli, karaciğer fonksiyon testleri.
• Görüntüleme: Non-invaziv iskemi testi veya koroner BT anjiyografi ile endikasyon doğrulama.
• Hazırlık: 4-6 saat açlık; aspirin + P2Y12 yükleme; yüksek yoğunluklu statin; KBH'de izotonik hidrasyon; kontrast miktarı minimize.
• Antikoagülan yönetimi: Varfarin genelde kesilir (INR <1.8); DOAK genelde işlem günü sabah kesilir; heparin işlem sırasında verilir.
• Onam: Yazılı aydınlatılmış onam; BMS neden tercih edildiği ve alternatifleri (yeni nesil DES + kısa DAPT, DCB) hasta ile paylaşılır.

İlaçsız Stent Nasıl Takılır? Adım Adım

1. Giriş: Radial (öncelikli) veya femoral giriş; ultrason rehberli ponksiyon.
2. Kılavuz kateter: Hedef koroner ostiuma uygun kılavuz kateter yerleştirilir.
3. Kılavuz tel: 0.014'' kılavuz tel lezyon ötesine ilerletilir.
4. Lezyon hazırlığı: Predilatasyon; kalsifik lezyonda rotablasyon, orbital atherektomi veya Shockwave IVL.
5. Ölçüm: IVUS veya OCT ile referans çap, MLA ve lezyon uzunluğu ölçülür.
6. Stent seçimi: Uygun boyutta kobalt-krom / paslanmaz çelik BMS balon üzerinde ilerletilir.
7. Yerleştirme: Nominal veya yüksek basınçta şişirilerek yerleştirilir.
8. Post-dilatasyon: Yüksek basınçlı non-compliant balon ile tam apozisyon.
9. Son değerlendirme: IVUS/OCT + gerektiğinde FFR/iFR/QFR ile fizyolojik doğrulama.
10. Hemostaz: Radialde TR Band patent hemostaz, femoralde kapama cihazı / manuel kompresyon.

IVUS ve OCT Rehberli BMS İmplantasyonu

Intravasküler görüntüleme (IVUS ve OCT) hem DES hem BMS için apozisyon ve genişleme kalitesini artırır. ULTIMATE, IVUS-XPL, RENOVATE-COMPLEX-PCI ve ILUMIEN IV çalışmaları görüntüleme rehberli PCI'nin klinik olarak sonuçları iyileştirdiğini gösterdi. BMS için de bu geçerlidir; özellikle kalsifik lezyonda uygun genişleme sağlanmadığında restenoz riski daha da artar.

FFR / iFR / QFR Fizyolojik Doğrulama

Fizyolojik testler stent kararını hem öncesinde hem sonrasında destekler:

• FFR (Fractional Flow Reserve): ≤0.80 iskemik.
• iFR (Instantaneous Wave-Free Ratio): ≤0.89 iskemik; adenozin gerektirmez.
• QFR / FFRangio: Anjiyogramdan telsiz fizyoloji; TARGET-FFR, FAVOR III China verileri destekler.

Fizyoloji tabanlı yaklaşım hem gereksiz stent implantasyonunu azaltır hem de mevcut stentin gerçekten iskemik lezyona takıldığından emin olmayı sağlar.

İşlem Sonrası Bakım ve Taburculuk

• Elektif komplikasyonsuz BMS sonrası aynı gün / 1 gecelik yatış.
• Radialde patent hemostaz; parmak dolaşımı kontrolü; ilk 24 saatte ağır yük taşımama.
• Femoralde 4-6 saat yatak istirahati; kanama, hematom, psödöanevrizma açısından izlem.
• EKG kontrolü; troponin (AKS'de eğri takibi).
• Taburculuk paketinde stent kartı, ilaç listesi (aspirin + P2Y12), yaşam tarzı bilgilendirmesi.
• İlk kontrol 1. haftada; 1., 3., 6., 12. ay kardiyoloji takibi.

BMS Sonrası DAPT: 2026 Stratejileri

Klasik öğretide BMS sonrası minimum DAPT süresi 1 aydı — mantık, endotelizasyonun bu süre içinde büyük ölçüde tamamlanmasıydı. Akut koroner sendromda 12 aya kadar DAPT önerilirdi. 2024 ACC/AHA ve ESC 2024 kılavuzları DAPT süresini hastanın iskemi + kanama profiline göre kişiselleştirmeyi vurgular:

• Kronik koroner sendrom + düşük kanama riski + BMS: Aspirin + klopidogrel 1 ay, ardından tek antiplatelet yaşam boyu.
• Akut koroner sendrom + BMS: Aspirin + tikagrelor / prasugrel / klopidogrel 12 ay; kanama riski yüksekse 3-6 aya kısaltılabilir.
• Yüksek kanama riski + BMS: 2 hafta – 1 ay DAPT + P2Y12 monoterapi seçenek. Ancak yeni nesil DES + 1 ay DAPT bu grupta zaten üstündür.
• OAK + BMS: 1 hafta üçlü (aspirin + P2Y12 + OAK) + 6-12 ay ikili (P2Y12 + OAK) + sonrası tek OAK.

Stent İçi Restenoz (ISR): BMS'in Aşil Topuğu

BMS'in en önemli klinik dezavantajı stent içi restenozdur. Sıklıkla 3-12. ayda semptomatik hale gelir; hastalar tipik angina veya ilerleyen egzersiz kısıtlılığı ile başvurur. Risk faktörleri:

• Diyabet
• Küçük damar çapı (<2.5 mm)
• Uzun lezyon (>20 mm)
• Kronik böbrek hastalığı
• Yetersiz stent genişlemesi (IVUS ile MSA <5 mm²)
• Sigara devamı
• Kompleks lezyon (bifurkasyon, ostiyal)

Tanı için koroner anjiyografi ± IVUS/OCT gereklidir. Tedavi seçenekleri: (1) İlaç kaplı balon (DCB — paklitaksel veya sirolimus), (2) restenoz üzerine yeni nesil DES, (3) yaygın diffüz restenoz veya çok damar tutulumunda CABG. 2024 ESC PCI kılavuzu BMS-ISR için DCB'yi sınıf I öneri ile önerir.

Stent Trombozu

Stent trombozu tüm stentler için önemli bir komplikasyondur; genellikle akut MI veya ani ölüm ile ortaya çıkar. BMS ile toplam tromboz oranı ~%1 civarındadır; erken (0-30 gün) trombozun büyük bölümü DAPT uyumsuzluğu, yetersiz stent genişlemesi veya disseksiyon kaynaklıdır. Geç ve çok geç tromboz BMS'te yeni nesil DES'e benzer olarak seyrek görülür. Önlem stratejileri:

• IVUS/OCT rehberli tam apozisyon + yeterli genişleme.
• Uygun süre ve kombinasyonda DAPT.
• Cerrahi öncesi DAPT yönetimini Heart Team ile birlikte yapmak.
• Yüksek yoğunluklu statin, kan basıncı kontrolü, sigara bırakma.

MR, Havalimanı ve Elektrikli Cihazlar

Modern paslanmaz çelik ve kobalt-krom BMS'ler MR conditionaltir; 1.5 T ve 3 T MR güvenle çekilir. Klasik "6 hafta bekleme" önerisi güncel kanıtlarla desteklenmez; klinik olarak gerekiyorsa hemen çekilebilir. Havalimanı X-ray dedektörleri stenti tetiklemez; nadir manyetik dedektör alarmında stent kartı yeterlidir. Manyetik alan, cep telefonu ve elektronik anahtar stenti etkilemez.

BMS Sonrası Yaşam ve İkincil Koruma

BMS uzun dönem başarısı ikincil korumaya bağlıdır. Kanıta dayalı beş sütun:

• İlaç: Aspirin yaşam boyu; DAPT kişiye özgü sürede; yüksek yoğunluklu statin (LDL-C <55 mg/dL); ACE-I/ARB, beta-bloker, MRA, SGLT2 inhibitörü klinik duruma göre.
• Yaşam tarzı: Sigara mutlak bırakılır; Akdeniz-benzeri diyet; haftada 150 dk orta yoğunluklu aerobik + 2 gün direnç egzersizi; kilo yönetimi (BMI 20-25); alkol sınırlı.
• Kardiyak rehabilitasyon: 4-6. haftada başlayan 8-12 haftalık gözetimli program.
• Ruh sağlığı: Depresyon, anksiyete ve stres yönetimi.
• Uyku: Uyku apnesi taraması (STOP-BANG); orta-ağır OSA'da CPAP.

BMS Sonrası Non-Kardiyak Cerrahi

2024 ACC/AHA perioperatif kılavuzuna göre BMS sonrası elektif non-kardiyak cerrahi tercihen 4-6 hafta ertelenir. Zorunlu acil cerrahide P2Y12 kesilebilir, aspirin sürdürülür ve cerrahi sonrası P2Y12 en kısa sürede tekrar başlatılır. Karar kardiyolog + cerrah + anestezist ile birlikte verilir. Yeni nesil DES + 1-3 ay DAPT stratejileri bu alanda BMS'in klasik avantajını büyük ölçüde ortadan kaldırmıştır.

Kadın, Yaşlı ve KBH Hastasında BMS

• Kadın: Küçük damar çapı ve yüksek radial spazm eğilimi — ultra-ince strut yeni nesil DES çoğunlukla daha uygundur. BMS restenozu bu grupta belirgin daha yüksek.
• Yaşlı: Kanama riski yüksek; ancak yeni nesil DES + 1 ay DAPT stratejisi çoğu yaşlı hastada güvenli ve BMS'e üstün.
• KBH: Restenoz riski yüksek; kontrast miktarı minimize; radial giriş zorunlu. DES tercih edilir.
• Diyabet: BMS restenoz oranı çok yüksek — DES sınıf I öneri.

2026 Yapay Zekâ Destekli Stent Seçimi

Yapay zekâ (AI) 2026'da BMS vs DES kararını da destekler:

• Non-invaziv planlama: HeartFlow FFR-CT, Cleerly ISCHEMIA, Elucid PlaqueIQ ile lezyon-spesifik iskemi ve plak morfolojisi.
• Kanama risk skorlama: LLM tabanlı ARC-HBR + PRECISE-DAPT + DAPT skoru entegrasyonu ile kişiye özgü DAPT süresi önerisi.
• Kateter laboratuvarı görüntüleme: Ultreon 2.0 AI-OCT plak, kalsiyum, referans çap ve stent boyutunu otomatik önerir; AI-IVUS damar duvarını hızlı segmenter.
• Telsiz fizyoloji: Medis QFR, Cathworks FFRangio anjiyogramdan saniyeler içinde fizyoloji.
• Karar-yardım: LLM tabanlı Heart Team asistanları BMS'in yalnızca çok yüksek kanama riski + çok yakın cerrahi + çok kısa DAPT kombinasyonunda önerir.
• Taburculuk sonrası izlem: Giyilebilir EKG + AI aritmi tespiti; PROM tabanlı semptom takibi ile restenoz erken yakalama.

AI klinisyene destektir; nihai tıbbi karar tedavi eden hekim ve ekipte kalır.

Türkiye'de İlaçsız Stent Erişimi ve SGK

Türkiye'de BMS; Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) kapsamında SGK tarafından hem BMS hem yeni nesil DES olarak karşılanır. Fiyat farkı hastane statüsüne göre değişebilir. Klinik pratikte kardiyologlar çok özel istisnalar dışında yeni nesil DES tercih eder; hasta ile bu karar birlikte alınır. Acil PCI (STEMI, NSTEMI) her SGK'lı hastada tam olarak karşılanır.

Doğru Bilinen Yanlışlar

• "İlaçsız stent daha güvenlidir çünkü ilaç içermez." Yanlış. Yeni nesil DES + kısa DAPT hem daha az iskemi hem BMS ile eşdeğer / daha az kanama sağlar.
• "BMS'de kan sulandırıcı gerekmez." Yanlış. En az 1 ay ikili antiplatelet gerekir; sonrasında yaşam boyu tek antiplatelet.
• "BMS takıldı, restenoz olmaz." Yanlış. BMS'de restenoz %20-30 civarındadır.
• "MR çekilmez." Yanlış. Tüm modern BMS'ler MR conditional.
• "Cerrahi olacak, mutlaka BMS." Kısmen yanlış. Yeni nesil DES + 1 ay DAPT (Xience 28, MASTER-DAPT) çoğu vakada daha güvenlidir.
• "BMS stent takılırsa artık diyet ve ilaç gerekmez." Yanlış. Stent altta yatan ateroskleroz hastalığını tedavi etmez; sadece bir darlığı açar.
• "BMS eski ve tehlikeli bir teknoloji." Kısmen yanlış. BMS güvenli bir cihazdır; ancak DES daha üstün olduğu için 2026'da nadiren tercih edilir.

Sık Sorulan Sorular