Elektrokardiyografi (EKG) 2026: 12 Derivasyonlu EKG Rehberi ve Yorumlama

Genel Bakış: EKG Nedir, Ne Değildir?

Elektrokardiyografi (EKG); kalbin depolarizasyon ve repolarizasyon dalgalarının vücut yüzeyine yansımasının, 10 elektrot aracılığıyla 12 farklı bakış açısından (derivasyon) milimetrik kâğıda veya dijital sinyale kaydedilmesidir. Kalbin elektriksel ritmi, iletim yolakları, kas kütlesi ve iskemik durumları hakkında çok sayıda bilgi tek bir sayfa üzerinde okunabilir. EKG, kardiyoloji muayenesi, kalp check-up ve kardiyovasküler risk değerlendirmesi gibi bütün klinik yolakların ortak omurgasıdır.

EKG; bir görüntüleme testi değil, elektriksel bir zaman-gerilim grafiğidir. Ekokardiyografiden farklı olarak anatomiyi değil fonksiyonu gösterir. Miyokard iskemisinin dakikalar içinde ortaya çıkması, aritmilerin yakalanması ve elektrolit bozukluklarının erken saptanması gibi klinik senaryolarda EKG en hızlı yanıtı verir. Ancak EKG bir kesittir; 10 saniyelik pencerede görünmeyen paroksismal olaylar Holter, olay kaydedici veya invaziv çalışmalarla ortaya konur.

Bu rehberi Klinik Uzmanı çatısı altında yayımlanan Kalp Sağlığı editörlüğü hazırlamış; yayımlanmadan önce iç bağımsız kardiyoloji editörü tarafından denetlenmiştir. Genel sağlık okuryazarlığı için ayrıca Klinik Uzmanı başvurulabilir bir kaynaktır.

Kısa Tarihçe ve 2026 Perspektifi

EKG'nin klinik hikâyesi 1903'te Willem Einthoven'in string galvanometreyle ilk üç ekstremite derivasyonunu tanımlamasıyla başlar. Wilson (1934) prekordiyal derivasyonları, Goldberger (1942) artırılmış ekstremite derivasyonlarını eklemiş; böylece bugünkü 12 derivasyonlu standart tamamlanmıştır. Bilgisayarlı yorumlama 1970'lerde, sayısal (dijital) kayıt 1990'larda, taşınabilir ve tek elektrotlu tüketici EKG'leri (Apple Watch, KardiaMobile, Withings ScanWatch) 2015 sonrasında yaygınlaşmıştır.

2020–2026 döneminde iki büyük değişim yaşanmıştır: (1) Yapay zekâ destekli EKG yorumlaması — derin öğrenme modelleri, düşük ejeksiyon fraksiyonu, uzun QT, kalıtsal kanalopatiler ve gizli AF gibi paternleri hekimden bile önce yakalayabilmektedir; (2) Uzaktan izleme — akıllı saatlerdeki tek derivasyonlu EKG, klinik EKG'nin yerini almaz ancak paroksismal AF ve semptom-ritim eşleşmesinde önemli bir kanıt kaynağıdır. ESC 2024 AF kılavuzu, giyilebilir cihaz kaynaklı ritim belgesini formel değerlendirme yolağına dahil eder.

EKG Nasıl Çalışır?

Kalp kası hücrelerinin depolarizasyonu sırasında iyonik akımlar hücre içi ve hücre dışı potansiyel farkları oluşturur. Bu dipol vektörleri toplamı, vücut yüzeyine iletken bir çözelti (kan, doku) aracılığıyla ulaşır. Cilt yüzeyinde ölçülen 0.5–2 mV düzeyindeki potansiyel farkları, EKG cihazı tarafından milivolt cinsinden yükseltilir ve zaman ekseninde çizdirilir. Elektrotlar aktif bir sinyal üretmez; yalnızca doku üzerindeki gerilim farklarını kaydeder.

Standart kayıt hızı 25 mm/sn, kalibrasyon 10 mm/mV olarak ayarlanır. Bu değerlerde 1 küçük kare 40 ms ve 0.1 mV; 1 büyük kare 200 ms ve 0.5 mV karşılığıdır. Ölçümlerin güvenilir olabilmesi için hız ve kalibrasyonun her EKG kâğıdının başında çıkan test darbesiyle doğrulanması gerekir.

12 Derivasyonlu Sistem

12 derivasyon üç gruptan oluşur:

• Ekstremite derivasyonları (Einthoven): DI, DII, DIII — sağ kol, sol kol ve sol bacak arasındaki üçgen üzerinden hesaplanır.
• Artırılmış ekstremite derivasyonları (Goldberger): aVR, aVL, aVF — her uzuv, diğer ikisinin ortalamasına karşı ölçülür.
• Prekordiyal (göğüs) derivasyonlar: V1–V6 — göğüs duvarına anatomik referanslarla yerleştirilir ve Wilson merkezi terminaline karşı ölçülür.

Her derivasyon, kalbin belirli bir bölgesinin "gözlem penceresi"dir. Klinik yorumlama için hangi derivasyonun hangi anatomik bölgeyi gösterdiğini bilmek zorunludur:

• DII, DIII, aVF: İnferior duvar (RCA/LCX).
• DI, aVL, V5, V6: Lateral duvar (LCX/diagonal).
• V1–V2: Septum (LAD proksimal).
• V3–V4: Anterior duvar (LAD).
• V1 (rezaltlar sağ prekordiyal): Sağ ventrikül (V3R, V4R eklenir).
• V7–V9: Posterior duvar (sadece endike hastada eklenir).
• aVR: Kalbin sağ üst köşesi; global iskemi ve toksisitede yol gösterir.

EKG Çekim Tekniği

Doğru çekim, doğru yorumun ön koşuludur. Klinik pratiğin en sık hatası prekordiyal elektrotların yanlış yerleşimidir; bu tek başına yanlış tanıya yol açabilir.

Elektrot yerleşimi

• V1: 4. interkostal aralık, sağ sternal kenar.
• V2: 4. interkostal aralık, sol sternal kenar.
• V4: 5. interkostal aralık, sol midklaviküler hat.
• V3: V2 ve V4 arasında.
• V5: V4 hizasında, ön aksiller hat.
• V6: V4 hizasında, midaksiller hat.
• Ekstremite elektrotları bileğe ve ayak bileğine yerleştirilir; obezite ya da amputasyonda dirsek/omuz ve iliak krest üstü kabul edilir.

Kalibrasyon ve filtreleme

Standart: 25 mm/sn hız, 10 mm/mV kalibrasyon. Yüksek frekans filtresi 150 Hz (pediatride 250 Hz), düşük frekans filtresi 0.05 Hz olmalıdır; ST segmentini deformasyondan koruyan bu ayar kritiktir. 60 Hz notch filtresi elektrik hattı artefaktı için kullanılır.

Artefakt yönetimi

• Titreme, kas artefaktı: hasta rahatlatılır, oda ısısı ayarlanır.
• Bazal hat kayması: cilt tekrar temizlenir, elektrotlar sıkı temas ettirilir.
• 50/60 Hz interferans: cihaz topraklaması, mobil cihazlardan uzaklaşma.
• Kablo karışıklığı: kol-bacak karışması aVR pozitif QRS'te ipucu verir.

Hasta Hazırlığı

• Hasta 5 dakika sırtüstü dinlendirilir; konuşma ve hareket kısıtlanır.
• Kafein, sigara, ağır egzersiz son 2 saatte sorgulanır.
• Cilt alkolle temizlenir, kremler silinir; göğüs kılları gerekirse tıraş edilir.
• Metal takılar çıkarılır; cep telefonu uzaklaştırılır.
• Antiaritmik, digoksin, QT uzatan ilaçlar not edilir.
• Önceki EKG raporu varsa karşılaştırma için hazır bulundurulur.
• Göğüs ağrısı varsa çekim ağrılı anda ve ağrı geçtikten sonra tekrarlanır.

Dalgalar, Segmentler ve İntervaller

Sistemli okumanın ilk şartı EKG'nin bileşenlerini isimlendirebilmektir.

• P dalgası: Atriyum depolarizasyonu. Genişlik < 120 ms, yükseklik < 2.5 mm. DII'de pozitif, aVR'de negatif.
• PR intervali: P başlangıcı–QRS başlangıcı. 120–200 ms. Kısa PR delta dalgasıyla birlikte WPW'yi düşündürür.
• QRS kompleksi: Ventrikül depolarizasyonu. Süre < 110 ms. Geniş QRS dal bloğu, ventriküler kaynaklı ritim veya hiperkalemiyi işaret eder.
• ST segmenti: Ventriküler platonun kaydı. İzoelektrik olmalıdır; elevasyon veya depresyon iskemi, perikardit, erken repolarizasyon veya LVH kaynaklı olabilir.
• T dalgası: Ventriküler repolarizasyon. Konkordan, asimetrik, DII/V3-V6'da pozitif olmalıdır.
• QT intervali: QRS başlangıcı–T sonu. Hız düzeltilmiş QTc (Bazett, Fridericia) erkekte < 450 ms, kadında < 460 ms.
• U dalgası: Küçük, T sonrası pozitif dalga. Hipokalemi, hipotermi ve bradikardilerde belirginleşir.

Hız ve Ritim Analizi

Hız

Düzenli ritimde 300 kuralı: R-R arasındaki büyük kare sayısı 300'e bölünür (1 büyük kare = 300/dk, 2 = 150, 3 = 100, 4 = 75, 5 = 60, 6 = 50). Düzensiz ritimde 10 sn boyunca QRS sayılıp 6 ile çarpılır.

Ritim

Sinüs ritmi kriterleri: (1) her QRS'i P dalgası öncesindedir; (2) P dalgası DII'de pozitif, aVR'de negatiftir; (3) PR intervali sabittir; (4) hız 60–100/dk. Bu kriterlerden herhangi biri bozulursa alternatif ritim aranır (atriyal, junctional, ventriküler, pacer kaynaklı).

Elektriksel Aks

Frontal düzlemde QRS'in yönü aks olarak adlandırılır ve DI ile aVF üzerinden hızla belirlenir:

• DI (+), aVF (+): Normal aks.
• DI (+), aVF (−): Sola aks sapması (sol ön demet bloğu, LVH, inferior MI).
• DI (−), aVF (+): Sağa aks sapması (RVH, sol arka demet bloğu, PE).
• DI (−), aVF (−): Ekstrem sağa/kuzeye aks (VT, dekstrokardi).

İskemi, Yaralanma ve Enfarktüs

EKG, akut koroner sendromun (AKS) en hızlı ve en ulaşılabilir tanı aracıdır. Bulgular üç kategoriye ayrılır:

• İskemi: Simetrik T inversiyonu, hiperakut sivri T dalgaları, ST depresyonu. Değişken ve hızlı ilerleyebilir.
• Yaralanma: ST elevasyonu (J noktasında). Konveks, konkav veya obliterasyon şekli klinik yorumu değiştirir.
• Enfarktüs (nekroz): Patolojik Q dalgaları (süre ≥ 30 ms ve/veya derinlik ≥ %25 R). Kalıcı olabilirler.

STEMI kriterleri (Fourth Universal Definition of MI + ESC 2023)

• Erkek ≥ 40 yaş: V2–V3'te ≥ 2 mm, diğer derivasyonlarda ≥ 1 mm ST elevasyonu.
• Erkek < 40 yaş: V2–V3'te ≥ 2.5 mm.
• Kadın: V2–V3'te ≥ 1.5 mm; diğerlerinde ≥ 1 mm.
• Posterior MI: V7–V9'da ≥ 0.5 mm ST elevasyonu.
• Sağ ventrikül MI: V3R–V4R'de ≥ 0.5 mm.
• Yeni LBBB + kararsız klinik: STEMI eşdeğeri olarak yönetilir.

STEMI eşdeğerleri (bilinmediğinde geç kalınır)

• De Winter T dalgaları: V1–V6'da yukarı doğru asimetrik T + belirgin ST bacak eğimi.
• Wellens paterni: V2–V3'te derin biphasic veya inversiyonda T; kritik LAD darlığını gösterir.
• aVR'de ST elevasyonu + yaygın ST depresyonu: Sol ana koroner veya çok damar hastalığı.
• Sgarbossa kriterleri (LBBB veya pacer): STEMI'yi ortaya koyar.

Kararsız iskemi bulgusunda EKG 10 dakika içinde tekrarlanmalı; hasta koroner risk analizi ve troponin ile birlikte değerlendirilmelidir. STEMI tanısı reperfüzyon kararını tetikler: hedef DIDO (kapı-içi kapı-dışı) 30 dk, ilk medikal temas–balon 120 dk.

Aritmiler

Sinüs kaynaklı

• Sinüs bradikardisi (< 60/dk), sinüs taşikardisi (> 100/dk).
• Sinüs aritmisi (solunumla değişen R-R).
• Hasta sinüs sendromu, sinüs duraklama.

Atriyal aritmiler

• Atriyal ekstrasistoller (APB), atriyal taşikardi.
• Atriyal fibrilasyon: P dalgası yok, fibrilasyon dalgaları, düzensiz R-R.
• Atriyal flatter: 300/dk civarı testere dişi F dalgaları; sıklıkla 2:1 iletim.
• Multifokal atriyal taşikardi: ≥ 3 farklı P morfolojisi, sık KOAH zemininde.

AV nodal ve junctional

• AVNRT: Ani başlangıç dar QRS'li taşikardi, retrograd P dalgası.
• AVRT: WPW zemininde ortodromik/antidromik; delta dalgası ipucu.
• Junctional escape: 40–60/dk, P yok veya retrograd.

Ventriküler aritmiler

• Ventriküler ekstrasistoller (PVC): geniş QRS, tam kompansatuar pause.
• Nonsustained VT (< 30 sn), sustained VT (> 30 sn), polimorfik VT/torsades.
• Ventriküler fibrilasyon: kaotik, tanı = defibrilasyon.
• İdioventriküler ritim: 30–40/dk; reperfüzyon sonrası gözlenebilir.

Paroksismal aritmilerin belgelenmesi için Holter EKG, ritim Holter, olay kaydedici ve implante edilebilir loop kaydedici seçilir.

İletim Bozuklukları

AV bloklar

• 1. derece: PR > 200 ms, sabit.
• 2. derece Mobitz I (Wenckebach): PR giderek uzar, atım düşer.
• 2. derece Mobitz II: PR sabit, aniden atım düşer; kalıcı pil endikasyonu güçlüdür.
• 3. derece (tam): P ve QRS birbirinden bağımsız; kaçış ritmi vardır.

Dal blokları

• RBBB: QRS ≥ 120 ms, V1'de rSR', V6'da geniş S.
• LBBB: QRS ≥ 120 ms, V6'da geniş monofazik R, V1'de derin QS. Yeni LBBB + iskemi klinik acildir.
• Sol ön/arka demet blokları aks değişikliğine yol açar.

Elektrolit ve İlaç Etkileri

• Hiperkalemi: Sivri T dalgaları → PR uzaması → P kaybı → geniş QRS → sinüs dalgası → asistoli. K > 6.5 mEq/L acildir.
• Hipokalemi: T dalgası düzleşir, U dalgası belirginleşir, ST depresyonu; ciddi durumda torsades riski.
• Hiperkalsemi: QT kısalır.
• Hipokalsemi: QT uzar.
• Digoksin etkisi: Salınım şeklinde ("scooped") ST depresyonu; digoksin toksisitesinde atriyal taşikardi + AV blok, iki yönlü VT.
• QT uzatan ilaçlar: Bazı antipsikotikler, antibiyotikler (makrolidler, fluoroquinolonlar), antiaritmikler (Class Ia, III), antidepresanlar.

Sporcu EKG'si

Yarışmalı sporcularda antrenman kaynaklı fizyolojik uyum EKG'de belirgin değişikliklere yol açar. Uluslararası kriterler (Seattle 2013, "Refined Criteria" 2017, ESC 2020 Sports Cardiology) bulguları üç gruba ayırır:

• Normal (izole, ileri değerlendirme gerekmez): Sinüs bradikardisi, sinüs aritmisi, 1. derece AV blok, Mobitz I, izole voltaj kriterleri ile LVH, erken repolarizasyon, inkomplet RBBB.
• Sınırda (2 veya daha fazlası varsa değerlendirme): Sola aks sapması, sola atriyal genişleme, sağa aks sapması, sağa atriyal genişleme, komplet RBBB.
• Anormal (mutlaka ileri değerlendirme): T inversiyonu (V1 dışında), ST depresyonu, patolojik Q dalgaları, komplet LBBB, uzun/kısa QT, Brugada tip 1 patern, ventrikül aritmisi, geç potansiyeller, epsilon dalgası.

Detay için sporcu EKG'si ve hipertrofik kardiyomiyopati sayfalarımıza bakınız.

Çocuk ve Yenidoğan EKG'si

Çocuk EKG'si erişkinden farklıdır. Yenidoğanda sağ ventrikül baskındır; V1'de baskın R, V6'da baskın S ve sağa aks normaldir. Yaşla birlikte sol ventrikül baskınlığı gelişir. Yenidoğanda kalp hızı 120–160/dk, süt çocuğunda 100–150/dk, okul çocuğunda 70–110/dk beklenir. QTc üst sınırı çocukta 460 ms olarak alınır. Konjenital kalp hastalığı, kalıtsal aritmi ve akut miyokardit şüphesinde çocukta EKG erken çekilir; şüpheli bulguda pediatrik kardiyoloji sevki yapılır.

Gebelik ve EKG

Gebelikte kalp saat yönünün tersine hafif döndüğünden, sola aks sapması, DIII'te küçük Q ve T inversiyonu, sinüs taşikardisi ve ekstrasistoller sık ve genelde fizyolojiktir. Ancak yeni başlayan çarpıntı, senkop veya göğüs ağrısı EKG, ekokardiyografi ve gerektiğinde ritim Holter ile değerlendirilmelidir. Gebelik radyasyonsuz olduğundan EKG istendiği kadar tekrarlanabilir.

Yapay Zekâ Destekli EKG

2020–2026 arasında derin öğrenme modelleri EKG yorumunda önemli mesafe kat etti. Mayo Clinic AI-ECG çalışmaları, normal görünen EKG'lerden düşük ejeksiyon fraksiyonu (EF < 35%), gizli paroksismal AF, kalıtsal uzun QT ve hiperkalemiyi hekim düzeyinde saptayabildiğini gösterdi. 2024'te FDA/CE onayı alan hasta yanı yapay zekâ modülleri; STEMI dışı iskemik paternleri (De Winter, Wellens, aVR elevasyonu) ve gizli AF'yi öne çıkararak triaj süresini kısaltmaktadır.

Bu araçlar karar destek araçlarıdır; nihai klinik karar hekime aittir. Tüketici cihazlarındaki (Apple Watch Series 9/10/Ultra, KardiaMobile 6L, Withings ScanWatch Nova) tek/altı derivasyonlu EKG'ler paroksismal AF ve semptom-ritim eşleşmesinde değerlidir; ancak akut iskemi, geniş QRS aritmileri ve elektrolit bozukluklarını dışlamak için 12 derivasyonlu klinik EKG şarttır.

Endikasyonlar (2026 Güncel)

• Göğüs ağrısı, nefes darlığı, çarpıntı, senkop, presenkop.
• Bilinen koroner arter hastalığı, kalp yetmezliği, kapak hastalığı izlemi.
• Hipertansiyon başlangıç değerlendirmesi.
• Diyabet, kronik böbrek hastalığı ve tiroid bozukluğu değerlendirmesi.
• Ailede erken kalp hastalığı veya ani kardiyak ölüm öyküsü.
• Yarışmalı spor öncesi lisans muayenesi (12 derivasyonlu EKG önerilir).
• Preoperatif değerlendirme (endike hastada).
• QT uzatan ilaç başlanacak / yeni antipsikotik reçetesi.
• Elektrolit bozukluğu şüphesi, digoksin izlemi.
• Pacemaker / ICD kontrolü.
• Karbon monoksit zehirlenmesi, hipotermi, travma.

USPSTF ve Choosing Wisely, asemptomatik düşük riskli erişkinlerde rutin EKG'yi önermez; kısıtlı yarar ve yanlış pozitif riski nedeniyle klinik gerekçeyle istenmelidir.

Sınırlılıklar ve Tuzaklar

• Zamansal örneklem: 10 saniyelik pencere paroksismal olayları gözden kaçırabilir. Şüphede Holter/olay kaydedici gerekir.
• Yanlış elektrot yerleşimi: V1-V2'nin yüksek yerleşimi yanlış Brugada paterni yaratabilir; kol-bacak karışması aks yanlış hesaplanır.
• Cihaz otomatik yorumu: Bilgisayar çıktısı sadece bir öneridir; doğrulama yapılmalıdır.
• LBBB veya pacer altında iskemi: Standart STEMI kriterleri geçerli değildir; Sgarbossa/Smith modifiye kriterleri kullanılır.
• Erken repolarizasyon: Genç sağlıklı erişkinlerde ST elevasyonu sık; yanlış pozitif STEMI tanısına yol açabilir.
• Kadınlarda düşük duyarlılık: STEMI kriterleri kadınlarda daha düşük eşiklerle değerlendirilmelidir (Fourth Universal Definition of MI).
• Sağ ve posterior MI: Standart 12 derivasyonda gizlenebilir; V3R-V4R ve V7-V9 endike hastada eklenir.

Raporlama: 8 Basamaklı Sistem

Her EKG şu sırayla raporlanır: (1) hız, (2) ritim, (3) aks, (4) intervaller (PR, QRS, QT/QTc), (5) P morfolojisi, (6) QRS morfolojisi ve hipertrofi, (7) ST-T değişiklikleri, (8) sonuç yorumu ve klinikle bağlantı. Rapor mutlaka önceki EKG ile karşılaştırılmalı; değişiklikler açıkça belirtilmelidir. Elektronik raporlar arşive dijital olarak eklenmelidir; klinik iş akışında bulut tabanlı paylaşım hastanın kardiyoloji muayenesi gününü kısaltır.

Doğru Bilinen Yanlışlar

• "EKG normal, kalbim tamamen sağlam." — Yanlış. EKG 10 sn'lik bir kesittir; stabil koroner darlıklar ve paroksismal aritmiler kaçırılabilir.
• "Bilgisayar yorumu yeterlidir." — Yanlış. Otomatik algoritmalar yönlendirici olabilir ancak nihai karar hekime aittir.
• "Ağrı geçtiyse EKG çekmeye gerek yok." — Yanlış. Ağrılı anda anormal olan EKG, ağrı geçtiğinde normale dönebilir; her iki EKG değerlidir.
• "Sporcumdaki bradikardi tehlikelidir." — Yanlış. Yarışmalı sporcularda 40/dk civarı sinüs bradikardisi çoğu zaman fizyolojiktir.
• "Akıllı saat EKG'si kliniğin yerini alır." — Yanlış. Giyilebilir cihazlar taramada ve paroksismal AF belgesinde faydalıdır; akut iskemi ve geniş QRS aritmileri klinik 12 derivasyon gerektirir.
• "EKG'de değişiklik yoksa MI olamaz." — Yanlış. Erken saatlerde EKG normal olabilir; klinik şüphede seri EKG ve troponin gerekir.

Kaynaklar ve Kılavuzlar

• ESC 2023 Guidelines for the Management of Acute Coronary Syndromes.
• ESC 2024 Guidelines for the Management of Atrial Fibrillation.
• ESC/HRS 2024 Guidelines for the Management of Syncope.
• ESC 2022 Guidelines for the Management of Ventricular Arrhythmias and the Prevention of Sudden Cardiac Death.
• AHA/ACC/HRS 2019 Guideline for the Management of Adults with Supraventricular Tachycardia (2024 focused update).
• Fourth Universal Definition of Myocardial Infarction (2018, güncellemeler).
• ESC 2020 Sports Cardiology Guidelines and International Refined Criteria for the Interpretation of the Athlete's ECG.
• AHA Scientific Statement: Electrocardiogram Standardization and Interpretation (2009, güncellemeler).
• USPSTF 2018 Screening for Cardiovascular Disease Risk with ECG.
• WHO Global Report on the Prevention of Cardiovascular Diseases 2024.
• Türk Kardiyoloji Derneği Elektrokardiyografi Uzlaşı Belgeleri 2024–2025.

Genel dahiliye ve semptom kaynakları için Klinik Uzmanı başvurulabilir bir referanstır.

Sık Sorulan Sorular