Kardiyovasküler Risk Değerlendirmesi 2026: SCORE2, ASCVD ve Bireysel Risk Rehberi

Genel Bakış: Kardiyovasküler Risk Nedir?

Kardiyovasküler risk; bir bireyin belirli bir zaman diliminde (genelde 10 yıl) fatal + non-fatal kalp krizi, iskemik inme veya kardiyovasküler ölüm yaşama olasılığını ifade eder. Bu olasılık ne kadar yüksekse, koruyucu müdahalelerin (sigara bırakma, statin, antihipertansif tedavi, SGLT2 inhibitörü) mutlak faydası da o kadar büyür. Modern kılavuzların temel önerisi “herkese aynı ilaç” değil, risk temelli kişiselleştirmedir.

Kardiyovasküler risk değerlendirmesi; iyi bir kardiyoloji muayenesinin ve kalp sağlığı kontrolünün kalbindeki adımdır. Uzun vadeli olay olasılığı ile mevcut tedavi eşiklerini eşleştirerek hem gereksiz ilaç kullanımını önler hem de yüksek riskli hastanın “normal görünüp” olay geliştirmesini engeller.

Bu rehber, Klinik Uzmanı çatısı altında yayımlanan Kalp Sağlığı editörlüğünün 2026 sürümüdür. Daha geniş dahiliye içerikleri için Klinik Uzmanı ana sayfası başvurulabilir bir referanstır.

Neden Önemli? 2026 Kanıt Perspektifi

Kardiyovasküler hastalıklar Türkiye’de ve dünyada birinci sıradaki ölüm nedenidir. Dünya Sağlık Örgütü 2024 raporuna göre küresel ölümlerin %32’si kardiyovasküler nedenlidir; bu yükün büyük bölümü modifiye edilebilir risk faktörleriyle önlenebilir. Türkiye, TÜİK 2024 verilerine göre tüm ölümlerin yaklaşık %36’sının kardiyovasküler nedenli olduğu bir profil sergiler.

Bu nedenle risk değerlendirmesi; sadece bir hesap makinesi değildir. İyi yürütüldüğünde şu üç somut sonucu üretir:

1. Doğru hastaya doğru tedavi: Statin, antihipertansif, SGLT2i / GLP-1 RA, antiagregan; risk skoru olmadan doğru seçilemez.
2. Gereksiz tedaviden korunma: Düşük riskli, semptomsuz bireyler gereksiz ilaç yükünden korunur.
3. Uzun vadeli koruma: Risk skoru, yaşam tarzı önerilerini somut hedeflere bağlar; motive edici bir eğitim aracı olur.

Türkiye, SCORE2 tablosunda “yüksek risk bölgesi”nde yer alır. Aynı parametrelere sahip bir birey, Fransa veya İsveç için hesaplanan skora göre daha yüksek 10 yıllık olay olasılığına sahiptir. Bu, klinisyenlerin ve hastaların Türkiye tablosunu kullanmasını zorunlu kılar.

Kardiyovasküler Risk Değerlendirmesi Kimlere Uygulanır?

• Erkek ≥40 yaş, kadın ≥50 yaş tüm bireyler.
• Erken kalp hastalığı aile öyküsü olanlar: Erkek < 55 yaş, kadın < 65 yaş kalp krizi / ani ölüm / bypass öyküsü.
• Hipertansiyon, diyabet, dislipidemi, obezite, KBH, obstrüktif uyku apnesi, sigara ve nikotin ürünü kullananlar.
• Kronik inflamatuvar hastalıklar: Romatoid artrit, SLE, psoriazis, HIV, inflamatuvar bağırsak hastalığı.
• Kadın-spesifik faktörler: Preeklampsi, gestasyonel hipertansiyon, gestasyonel diyabet, erken menopoz, polikistik over sendromu.
• Kanser tedavisi almış / almakta olan bireyler (özellikle antrasiklin, trastuzumab, mediastinal radyoterapi).
• Yarışmalı spor yapan / yapacak bireyler; askere gidecekler; iş yeri hekimliği periyodik muayeneleri.

20–39 yaş arası bireylerde rutin skor önerilmez; ancak ailevi hiperkolesterolemi şüphesi, ailede ani ölüm, LDL > 190 mg/dL veya birden fazla risk faktörü varlığında erken değerlendirme yapılır. Detay için ailevi kalp hastalığı taraması.

Geleneksel Risk Faktörleri

Modern risk skorlarının temeli, on yıllardır doğrulanmış klasik risk faktörleridir:

• Yaş: Kadınlarda risk menopoz sonrası hızla artar; erkeklerde ise 40 yaş üzerinde artış belirgindir.
• Cinsiyet: Erkeklerde risk kadınlara göre 10 yıl daha erken belirginleşir; ancak kadınlarda kalp krizi sonrası mortalite daha yüksektir.
• Sigara ve nikotin: Vape, nargile, sigara ve nikotin bandı dâhil; pasif içicilik de anlamlı risktir.
• Sistolik kan basıncı: > 140 mmHg belirgin risk artışı; ancak 130–139 mmHg dahi kümülatif risk taşır.
• Kolesterol: Non-HDL kolesterol, ateroskleroza katkısını doğrudan yansıtan parametredir.
• Diyabet: Süre uzadıkça ve HbA1c yükseldikçe risk artar; genç diyabetliler ayrı katmandır.
• Aile öyküsü: Erken kalp hastalığı, ani ölüm, kalıtsal dislipidemi, kalıtsal aritmi.
• Obezite ve bel çevresi: BMI ≥30, erkek bel çevresi ≥94 cm, kadın ≥80 cm ek risktir.
• Sedanter yaşam: Haftalık < 150 dk orta yoğunluk aerobik aktivite.
• Uyku: < 6 saat veya > 9 saat uyku, düzensiz uyku, uyku apnesi kardiyovasküler yükü artırır.

SCORE2 ve SCORE2-OP

SCORE2; ESC 2021/2024 tarafından 40–69 yaş semptomsuz Avrupa popülasyonu için önerilen risk skorudur. Yaş, cinsiyet, sigara durumu, sistolik kan basıncı ve non-HDL kolesterolü kullanır; 10 yıllık fatal + non-fatal kardiyovasküler olay olasılığını verir.

SCORE2-OP (Older Persons) ise 70+ yaş için geliştirilmiş sürümdür; yaşlı hastalarda yaşam beklentisi kısıtlılığı, kırılganlık ve rekabetçi olmayan ölüm nedenlerinin varlığı dikkate alınır. Türkiye için Avrupa risk bölgesi yüksek olarak tanımlanır.

SCORE2 risk kategorileri (yüksek risk bölgesi, Türkiye)

• < 50 yaş: Düşük risk < %2,5; orta %2,5–7,5; yüksek ≥ %7,5
• 50–69 yaş: Düşük risk < %5; orta %5–10; yüksek ≥ %10
• ≥ 70 yaş: Düşük risk < %7,5; orta %7,5–15; yüksek ≥ %15
• Bilinen ASKVH, DM ± hedef organ hasarı, KBH: Çok yüksek risk.

SCORE2 sonucu; tedavi ve yaşam tarzı önerilerinin yoğunluğunu belirler. Örneğin 50 yaş bir erkekte %8 SCORE2, orta yoğunluklu statin başlangıcı ve tansiyon hedefini < 130 / 80 mmHg olarak günceller.

SCORE2-Diabetes

SCORE2-Diabetes; 40–69 yaş tip 2 diyabetli semptomsuz bireyler için ESC 2023 tarafından yayımlanmıştır. Klasik SCORE2 değişkenlerine ek olaraktanı yaşı, HbA1c ve eGFR kullanılır. Diyabet süresi uzadıkça ve HbA1c yükseldikçe risk artar. Bu skor, statin ve SGLT2 inhibitörü başlangıç kararlarını netleştirir.

Tip 1 diyabette özel skor bulunmadığından, hedef organ hasarı (retinopati, nefropati, nöropati) veya süre > 20 yıl olan hastalar otomatik olarak yüksek / çok yüksek risk kabul edilir. Detaylar için kalp check-up sayfamızı inceleyebilirsiniz.

PCE / ASCVD Skoru (ACC/AHA)

PCE (Pooled Cohort Equations) ve güncel PREVENT (2023) skorları ACC/AHA tarafından önerilir. 20–79 yaş için 10 yıllık ASCVD (fatal + non-fatal koroner kalp hastalığı ve inme) riskini hesaplar. Yaş, cinsiyet, ırk, kolesterol, HDL, tansiyon, diyabet ve sigara parametrelerini kullanır.

• < %5: Düşük risk
• %5–7,4: Sınırda
• %7,5–19,9: Orta risk
• ≥ %20: Yüksek risk

Sınırda ve orta risk gruplarında risk artırıcı faktörler ve gerekirse koroner kalsiyum skoru (CAC) ile karar yeniden ele alınır.

Risk Artırıcı Faktörler (Risk Enhancers)

Skor eşik değere yakın olan hastalarda tedavi kararını güçlendiren “risk artırıcılar”:

• Erken kalp hastalığı aile öyküsü.
• Kronik böbrek hastalığı (eGFR < 60 mL/dk/1,73 m²).
• Metabolik sendrom, obezite, prediyabet.
• Yüksek Lp(a) (> 50 mg/dL veya > 125 nmol/L).
• Yüksek hsCRP (> 2 mg/L).
• Yüksek apoB (> 130 mg/dL).
• Preeklampsi, gestasyonel diyabet, erken menopoz.
• Kronik inflamatuvar hastalıklar (RA, SLE, psoriazis, HIV).
• Etnik köken (Güney Asya kökenli bireylerde daha yüksek risk).
• Kanser tedavisi öyküsü (antrasiklin, trastuzumab, radyoterapi).
• Erektil disfonksiyon (endotel disfonksiyonu göstergesi).
• Migren ile aura, kronik uyku apnesi, kronik stres.

Risk artırıcıların varlığı; sınırda hastaları bir üst kategoriye taşıyarak statin başlangıcını ve LDL hedefini sıkılaştırır.

Biyobelirteçler: Lp(a), hsCRP, apoB, NT-proBNP

Lp(a)

Lipoprotein(a) genetik olarak belirlenen, LDL benzeri aterojenik bir partiküldür. Yaşam boyu en az bir kez ölçülmelidir. Yüksek Lp(a) (özellikle > 180 nmol/L) koroner arter hastalığı, aort darlığı ve inme riskini bağımsız artırır. Lp(a) düzeyi yaşam tarzıyla düşmez; hedef, LDL’yi daha agresif kontrol etmektir.

hsCRP

Yüksek duyarlıklı C-reaktif protein, sistemik inflamasyonun düşük dereceli göstergesidir. > 2 mg/L değerler rezidü kardiyovasküler risk için uyarıdır; statin cevabı zayıf hastalarda anti-inflamatuvar tedavi (kolşisin gibi) seçilmiş vakalarda gündeme gelir.

apoB

Apolipoprotein B, tüm aterojenik partikülleri (LDL, VLDL, IDL, Lp(a)) tek bir sayıda özetler. Hipertrigliseridemik hastalarda LDL’den daha bilgilendirici bir hedef parametredir. Yüksek riskte hedef < 80 mg/dL, çok yüksek riskte < 65 mg/dL.

NT-proBNP / BNP

Kalp yetmezliği taramasında birincil belirteç. NT-proBNP < 125 pg/mL semptomsuz bireyde kalp yetmezliğini büyük ölçüde dışlar; yüksek değerler ileri değerlendirmeyi (TTE) tetikler.

Koroner Kalsiyum Skoru (CAC)

Koroner kalsiyum skorlama; düşük radyasyon dozlu non-invaziv bir BT ile koroner arterlerdeki kalsifiye plak yükünü Agatston skorlaması ile ölçer. Sınırda / orta risk hastalarda karar sadeleştirir.

• CAC = 0: 5–10 yıllık olay olasılığı çoğu vakada çok düşüktür; ailevi hiperkolesterolemi ve genç diyabetli dışında statin ertelenebilir.
• CAC 1–99: Yaş-cinsiyet persentiline göre yorumlanır; sıklıkla orta yoğunluklu statin başlanır.
• CAC 100–299: Yüksek risk; agresif LDL kontrolü.
• CAC ≥ 300: Çok yüksek risk; ikincil önlem gibi ele alınır.

CAC skoru diyabet ve semptom varlığında rutin önerilmez; SCORE2 veya ASCVD skoru orta risk çıkan hasta için sıklıkla en etkili katman ekleyicidir.

Hedef Değerler 2026

Kardiyovasküler risk değerlendirmesinin nihai amacı, ölçülebilir hedeflerdir. 2026 yılı için ESC ve ACC/AHA kılavuzlarının uzlaştığı temel hedefler:

LDL kolesterol

• Düşük–orta risk: < 116 mg/dL
• Yüksek risk: < 70 mg/dL ve ≥ %50 azalma
• Çok yüksek risk / ikincil önlem: < 55 mg/dL ve ≥ %50 azalma
• Tekrarlayan olay: < 40 mg/dL (kişiselleştirilmiş)

Kan basıncı

• Genel erişkin: 120–129 / 70–79 mmHg (ofis dışı).
• ≥ 65 yaş: 130–139 / 70–79 mmHg (kırılganlığa göre bireysel).
• Diyabet, KBH veya inme sonrası: < 130 / 80 mmHg (tolere edilirse).

Glisemi

• HbA1c: Bireysel; sıklıkla < %7 hedeflenir.
• Kardiyovasküler koruma için SGLT2i / GLP-1 RA kılavuz endikasyonunda.

Kilo ve bel çevresi

• BMI 20–25 kg/m²; bel çevresi erkek < 94 cm, kadın < 80 cm.
• Obezitede %5–10 kilo kaybı bile riski anlamlı azaltır.

Tedavi Kararı ve Titrasyon

Risk değerlendirmesinin çıktısı tedavi başlangıç eşiği ve titrasyon takvimidir. Aşağıdaki tablo temel bir çerçevedir; kişisel plan mutlaka uzmana danışılmalıdır.

• Düşük risk: Yalnızca yaşam tarzı; 5 yılda bir tekrar.
• Orta risk: Yaşam tarzı + LDL 70–100 mg/dL ise güçlendirilmiş statin değerlendirmesi; sınırda ise CAC.
• Yüksek risk: Statin başlangıcı, kan basıncı hedefine agresif titrasyon, SGLT2i (diyabet varlığında), sigara bırakma programı.
• Çok yüksek risk: Yüksek doz statin ± ezetimib ± PCSK9 inhibitörü / bempedoik asit; ikincil önlem için antiagregan endikasyona göre.

LDL hedefine ulaşmak için 6–8 haftada bir kontrol ve doz titrasyonu önerilir. Hedeflere ulaşan hastalarda takip aralığı 6–12 aya çıkar. Detay için koroner risk analizi.

Özel Popülasyonlar

Kadınlar

Kadınlarda erken menopoz, preeklampsi öyküsü, PCOS, otoimmün hastalıklar ve migren-aura kardiyovasküler risk artışı için özel dikkat gerektirir. Kadın kalp krizi tabloları sıklıkla nefes darlığı, yorgunluk ve sırt / çene ağrısı gibi atipik belirtilerle ortaya çıkar.

Yaşlı bireyler (≥ 70)

SCORE2-OP kullanılır. Kırılganlık, polifarmasi ve bilişsel işlev kararın parçasıdır. Aşırı agresif kan basıncı düşürme, düşme ve senkop riskini artırabilir.

Diyabetli hastalar

SCORE2-Diabetes ile risk katmanı; kılavuz-yönlendirilmiş SGLT2i ve GLP-1 RA kardiyovasküler koruma için erken önerilir. Retinopati, nefropati, nöropati taraması ihmal edilmemelidir.

Gebelik ve gebelik sonrası

Preeklampsi öyküsü olan kadınlarda 10 yıl sonra bile risk artışı devam eder. Gebe hastanın kardiyovasküler değerlendirmesi ekokardiyografi ve klinik izlem ile güvenle yapılır.

Genç yetişkinler

20–39 yaş grubunda “yaşam boyu risk” (lifetime risk) ve LDL kümülatif maruziyet kavramı belirleyicidir. Ailevi hiperkolesterolemi, yüksek Lp(a) veya birden fazla risk faktörü olan gençlerde erken statin gündeme gelebilir.

Sporcular

Yarışmalı sporcularda lisans öncesi öykü + fizik muayene + istirahat EKG standarttır. Detaylar için sporcu EKG, sporcu check-up.

Kanser sağkalanları

Antrasiklin, trastuzumab, TKI ve göğüs radyoterapisi almış hastalarda risk hesabı standart skorlarla kısıtlıdır; kardiyoonkolojik izlem, LVEF/GLS takibi zorunludur.

Yaşam Tarzı ile Risk Azaltma

Kardiyovasküler risk skoru düştükçe mutlak yarar da düşer; ancak yaşam tarzı müdahaleleri her risk düzeyinde etkili ve ilaçtan bağımsızdır.

• Sigara ve nikotinin tamamen bırakılması: Tek başına en güçlü müdahale; 1 yıllık bırakma olay olasılığını %50 azaltır.
• Akdeniz veya DASH beslenmesi: Zeytinyağı, sebze-meyve, tam tahıl, kuruyemiş, balık ağırlıklı; işlenmiş et, trans yağ, aşırı tuz (< 5 g / gün) ve şeker eklenmiş içecekler sınırlanır. Detay: Akdeniz diyeti.
• Fiziksel aktivite: Haftada 150–300 dk orta veya 75–150 dk yüksek yoğunlukta aerobik + haftada 2 gün direnç egzersizi.
• Ağırlık: BMI 20–25 kg/m². Obezite ilaç tedavisi (GLP-1 RA) ve gerekirse bariatrik seçenekler kardiyovasküler yararla ilişkilidir.
• Uyku: 7–9 saat düzenli uyku; horlama / gündüz uykuluğu varsa obstrüktif uyku apnesi taraması.
• Alkol: Güvenli eşik yoktur; en düşük risk tüketmemedir.
• Stres yönetimi: Bilişsel-davranışçı yaklaşımlar, mindfulness, sosyal destek, doğa temaslı aktivite.
• Aşılar: Grip, pnömokok, RSV, COVID-19 aşıları kardiyak olay oranını azaltır.

Risk Hesabı Ne Sıklıkla Tekrarlanmalı?

• Düşük risk: 5 yılda bir.
• Orta risk: Yılda bir.
• Yüksek risk: 6 ayda bir muayene; ilaç titrasyonu için 6–8 haftada bir kontrol.
• Çok yüksek risk / bilinen ASKVH: 3–6 ayda bir; işlem sonrası kılavuza uygun.
• Yeni tanı diyabet veya HT: 3–6 ayda bir; hedefe ulaşana kadar kısa aralıklı.

Doğru Bilinen Yanlışlar

• “Skorum düşükse tamamen güvendeyim.” — Yanlış. Skor 10 yıllık olasılığı ifade eder; yaşam boyu risk çok daha yüksek olabilir.
• “LDL düşükse Lp(a) ölçmeye gerek yok.” — Yanlış. Lp(a) bağımsız risktir; en az bir kez ölçülmelidir.
• “Genç ve zayıfım, risk hesabına gerek yok.” — Yanlış. Ailevi hiperkolesterolemi ve kalıtsal aritmiler genç yaşta sessiz risktir.
• “CAC = 0 ise diyet ve egzersize gerek kalmaz.” — Yanlış. Yumuşak plak yükü ve gelecekteki risk yaşam tarzıyla kontrol edilir.
• “Statin başlanınca yaşam boyu sürer, o yüzden başlamayayım.” — Yanlış. Risk temelli karar hem çekilebilir hem sürdürülebilir; erken başlangıç mutlak yararı büyütür.
• “Tansiyon sadece stresliyken yükselir, hesap değişmez.” — Yanlış. Maskeli hipertansiyon riski ciddi biçimde değiştirir; tansiyon Holter ile doğrulanmalıdır.

Kaynaklar ve Kılavuzlar

• ESC 2024 Guidelines for the Management of Chronic Coronary Syndromes.
• ESC 2024 Guidelines for the Management of Elevated Blood Pressure and Hypertension.
• ESC 2023 Guidelines for the Management of Acute Coronary Syndromes.
• ESC 2021 Guidelines on Cardiovascular Disease Prevention in Clinical Practice.
• ESC 2023 SCORE2-Diabetes yayını.
• ACC/AHA 2019 Guideline on the Primary Prevention of Cardiovascular Disease.
• ACC/AHA 2023 PREVENT Risk Equation Publications.
• ACC/AHA/Multisociety 2021 Chest Pain Guideline (2025 focused update).
• ESC 2022 Guidelines on Cardio-Oncology.
• Türk Kardiyoloji Derneği Ulusal Kalp Sağlığı Politikası ve Kılavuzları 2025.
• WHO Global Report on the Prevention of Cardiovascular Diseases 2024.
• TÜİK Ölüm ve Ölüm Nedeni İstatistikleri 2024.

Daha geniş dahiliye ve kardiyoloji içerikleri için Klinik Uzmanı başvurulabilir bir referanstır.

Sık Sorulan Sorular