Damar Tıkanıklığı Tedavisi 2026: Koroner, Karotis, Periferik ve Venöz Kılavuz

Genel Bakış: Damar Tıkanıklığı Nedir?

Damar tıkanıklığı; ateroskleroz, tromboz, embolizm, disseksiyon, vaskülit, fibromusküler displazi, radyasyon arteriopatisi, ekstrensek bası veya konjenital nedenlerle vasküler lümenin daralması ya da tam olarak tıkanmasıdır. Kalbi besleyen koroner arterlerden beyni besleyen karotis-vertebral sisteme; böbrek ve mezenter arterlerinden bacak ve kol dolaşımına; derin ven sistemi ve pulmoner arterlere kadar tüm vasküler yatağı kapsayan geniş bir hastalık ailesidir. Küresel yükü büyüktür: iskemik kalp hastalığı ve inme dünyanın en yaygın iki ölüm nedeni; periferik arter hastalığı 2024 GBD raporuna göre 236 milyon erişkini etkiliyor; venöz tromboembolizm (VTE) yılda 10 milyonun üzerinde vaka.

Bu rehber; ilgili vasküler yatakların tedavi paradigmalarını tek çatı altında toplar ve — özellikle ASCVD sürekliliği olarak bakan modern yaklaşımı — 2026 kılavuz ve klinik çalışma ışığında özetler. Sayfa boyunca ilgili konularda Koroner Arter Hastalığı Tedavisi, Koroner BT Anjiyografi, Kalsiyum Skorlama, Miyokard Perfüzyon Sintigrafisi ve PET Kardiyoloji sayfalarına çapraz bağlantılar sunulmuştur. Hasta okuryazarlığı için ek kaynak olarak Klinik Uzmanı önerilir.

Patofizyoloji: Aterotrombotik ve Embolik Mekanizmalar

Vasküler oklüzyonun temelinde yatan mekanizmalar dört büyük başlıkta özetlenebilir: (a) ateroskleroz; endotel disfonksiyonu, apoB lipoprotein infiltrasyonu, kronik inflamasyon, düz kas göçü, fibröz kapsül ve nekrotik lipid çekirdek gelişimi; (b) plak rüptürü/erozyonu ve aterotromboz; kararsız plak yüzeyinde trombosit aktivasyonu ve fibrin ağı ile hızlı lümen tıkanıklığı; (c) embolizm; kardiyoembolik (AF, LV trombüsü, endokardit vejetasyonu, PFO/ASA aracılı paradoks embolizm), aterotromboembolik (aortik ark plaklarından, karotis lezyonlarından) veya tromboembolik (derin ven → pulmoner); (d) tromboz; venöz staz, endotel hasarı ve hiperkoagülabilite (Virchow triadı).

Nadir ancak klinik önemli mekanizmalar: spontan koroner arter disseksiyonu (SCAD), gebe-postpartum ve genç kadınlarda; fibromusküler displazi (FMD) renal, karotis ve vertebral arterlerde; vaskülit (dev hücreli arterit, Takayasu, poliarteritis nodoza, ANCA vaskülitleri); radyasyon-indükli arteriopati; hiperkoagülabilite (Faktör V Leiden, protrombin G20210A, antifosfolipid sendromu, JAK2 mutasyonu, kanser); ekstrensek bası (torasik outlet, May-Thurner, Nutcracker, pelvik venöz konjesyon).

Sınıflandırma: Arteryel, Venöz, Mikrovasküler

• Arteryel: koroner (KAH, ACS), serebral (karotis-vertebral, intrakraniyal), viseral (renal, mezenter, çölyak), aort (anevrizma, disseksiyon, oklüzif), ekstremite (üst — subklavyen/aksiller; alt — iliyak/femoral/popliteal/ infrapopliteal). Kronik → klaudikasyo, angina, TIA; akut → ALI, MI, iskemik inme, akut mezenter iskemisi.
• Venöz: derin ven trombozu (proksimal — iliyak, femoral, popliteal; distal — kruris venleri), yüzeyel tromboflebit, pulmoner emboli, kronik venöz yetmezlik (CEAP C0–C6), pelvik konjesyon, iliyak ven obstrüksiyonu (May-Thurner), lenfödem-primer/sekonder.
• Mikrovasküler: koroner mikrovasküler disfonksiyon (INOCA/CMD), diyabetik mikroanjiyopati (retina, böbrek, nöropati), Raynaud fenomeni, kritik alt ekstremite iskemisinde no-option CLTI, primer pulmoner hipertansiyon.

Tanı Modaliteleri (Doppler, BT-Anjiyografi, MR-Anjiyografi, DSA)

Duplex Doppler USG; ABI/TBI (ankle-brachial index / toe-brachial index) ile birlikte tarama ve lokalizasyonun temel taşı. Non-invaziv, radyasyonsuz, tekrar edilebilir. Karotis, alt ekstremite arter/ven, iliakofemoral DVT, dializ girişi, karotis stent surveyansında birinci basamak.

BT-Anjiyografi (BTA); yüksek uzamsal çözünürlük, kısa çekim süresi, karmaşık anatomiyi net gösterir. Aort disseksiyonu ve anevrizması, pulmoner emboli (BT-pulmoner anjiyografi), akut mezenter iskemisi, LVO şüpheli inme, karotis planlaması, PAH endovasküler haritalama için standart. Kontrast alerjisi ve renal disfonksiyonda dikkat.

MR-Anjiyografi (MRA); iyotlu kontrast/radyasyon yok (kontrastsız TOF/QISS teknikleri veya gadolinyum-bazlı); renal disfonksiyonda avantajlı. Karotis, vertebral, renal, iliyak, üst ekstremite değerlendirmede güçlü. NSF riski (gadolinyum) ve klostrofobi kısıt.

Dijital subtraksiyon anjiyografi (DSA); altın standart. Endovasküler tedavi ile eşzamanlı yapılır. Modern hibrit odalarda IVUS/OCT, FFR-analog ölçümler (PS-FFR, RFR) eklenir. Karbondioksit anjiyografi renal disfonksiyonda kontrast tüketimini minimize eder.

Koroner Arter Tıkanıklığı: PCI, Trombektomi, Fibrinoliz

Koroner tıkanıklığın akut yönü — STEMI, NSTEMI, kararsız angina — Koroner Arter Hastalığı Tedavisi sayfasında ayrıntılı işlenmiştir. Burada damar tıkanıklığı perspektifinden özet: STEMI'de zaman-doku kritik; ≤120 dk primer PCI ulaşılabiliyorsa tercih; edilemiyorsa fibrinoliz + 3–24 saat farmakoinvaziv anjiyografi. Yüksek trombüs yüküklü lezyonda 2024–2026 trendinde manuel aspirasyon trombektomisi rutin önerilmez (TASTE ve TOTAL çalışmaları nötr sonuç), seçilmiş büyük trombüs yükünde düşünülebilir; distal koruma cihazı safen ven greft PCI'de anlamlı. İntrakoroner glikoprotein IIb/IIIa (abciksimab, tirofiban) yüksek trombüs yükünde intrakoroner uygulama seçenek.

Kompleks anatomide (sol ana, bifurkasyon, kalsifik, uzun CTO, ostiyum) ilaç kaplı stent + IVUS/OCT yönlendirme ve fizyolojik indeks doğrulama standart. Rotasyonel/orbital aterektomi ve intravasküler litotripsi (Shockwave) ciddi kalsifik lezyonda anahtar araçlar (DISRUPT CAD III/IV).

Karotis Arter Darlığı: CEA, CAS, TCAR

Karotis arter aterosklerozu iskemik inmenin ~%15–20'sinden sorumludur. Karotis endarterektomi (CEA); hâlâ altın standart. NASCET ve ECST çalışmaları semptomatik %70–99 darlıkta CEA'nın tıbbi tedaviye üstünlüğünü, %50–69'da seçilmiş hastada faydayı gösterdi. Karotis stentleme (CAS) — proksimal veya distal koruma sistemleri ile. CREST (2010) 30 gün-inme/ölüm CAS'ta hafif fazla; 4 yıl birleşik olay benzer; yaş >70 CEA lehine fayda modifikasyonu yapar. ACT-1 (2016) asemptomatik hastada CAS'ın CEA'ya non-inferior olduğunu gösterdi.

Transkarotid arter revaskülarizasyonu (TCAR); boyunda küçük insizyondan common carotid'e giriş + proksimal akım tersleme (ENROUTE, Silk Road Medical). Aortik ark manipülasyonundan kaçınıldığı için embolik risk minimize edilir. VQI-TCAR (2020) ve ROADSTER kayıtları TCAR'ın 30 gün inme oranını klasik CAS'a göre belirgin düşürdüğünü gösterdi; CEA ile karşılaştırıldığında yüksek cerrahi riskli hastada non-inferior. 2024 AHA/ASA Karotis Kılavuzu TCAR'ı yüksek anatomik/tıbbi cerrahi riskli hastada makul alternatif olarak sınıf IIa endikasyon konumlar. CREST-2 (2025 sonuç) asemptomatik hastalarda CEA/CAS vs agresif OMT karşılaştırmasında karar destek verecek.

Tüm karotis hastalarında OMT: yüksek yoğunluklu statin (LDL-K <55 mg/dL), aspirin veya klopidogrel, HT ≤130/80, DM optimizasyonu, sigara bırakma, obstrüktif uyku apnesi taraması. Karotis stentleme sonrası 1 ay DAPT (aspirin + klopidogrel), sonra SAPT.

Periferik Arter Hastalığı (PAH): Klaudikasyo ve KLTI

Periferik arter hastalığı; alt ekstremite arterlerinin aterosklerotik darlığı-tıkanıklığıdır. Klinik spektrum asemptomatikten kritik ekstremite iskemisi ve amputasyona uzanır. Fontaine (I–IV) ve Rutherford (0–6) sınıflaması semptom şiddetini derecelendirir. Kritik alt ekstremite iskemisi (CLI) yerini 2019'da Chronic Limb-Threatening Ischemia (CLTI) tanımına bırakmıştır: ≥2 hafta iskemik istirahat ağrısı, iskemik yara veya gangren + ABI/toe basıncı düşüklüğü. Prognostik amputasyon riskini WIfI (Wound-Ischemia-foot Infection) skoru nesnelleştirir.

Klaudikasyo tedavisinde temel: OMT + denetimli egzersiz + silostazol. ESC 2024 PAH Kılavuzu denetimli egzersiz programını sınıf I, en az 12 hafta 3× haftalık, yürüme ağrısı eşiği-bazlı. Ev-tabanlı egzersiz (LITE 2021), pedometre ve mobil uygulama destekli programlar (MOBILE 2024) merkez tabanlıya benzer sonuç sağlar. Silostazol 100 mg 2x1 yürüme mesafesini uzatır; KKY'de kontrendike.

PAH Endovasküler Tedavi (DCB, DES, Aterektomi, Bypass)

PAH revaskülarizasyon endikasyonu: OMT ve egzersize yanıtsız yaşam kalitesi bozan klaudikasyo veya CLTI. Anatomik yaklaşım genelde proksimalden distale: aortoiliyak → femoropopliteal → infrapopliteal. Teknik seçimi TASC II/GLASS anatomik sınıflama ve cerrahi/kırılganlık profili ile belirlenir.

Endovasküler seçenekler: (a) balon anjiyoplasti (POBA), (b) çıplak metal stent (BMS), (c) ilaç kaplı balon (DCB — paklitaksel esas; IN.PACT SFA, LEVANT 2, ILLUMENATE), (d) ilaç kaplı stent (DES — femoropopliteal Zilver PTX, Eluvia), (e) kaplanmış stent (Viabahn — uzun lezyon, in-stent restenoz), (f) aterektomi (yönlü/rotasyonel/lazer — DIRECTOR, JETSTREAM, EXCITE-ISR), (g) intravasküler litotripsi (Shockwave; DISRUPT PAD III), (h) infrapopliteal DCB (LIFE-BTK 2024 paklitaksel DCB fayda), (i) sirolimus kaplı ilaç kaplı balonu (SUNDANCE, SIRONA gelecek verileri).

Cerrahi bypass: femoropopliteal (safen ven, PTFE), femorodistal (safen ven tercih). BEST-CLI (2022) CLTI'de tek segmentli iyi kalitede safen ven bypass'ın endovasküler tedaviye göre MALE ve tüm nedenli mortalite için üstün olduğunu gösterdi; safen ven yoksa endovasküler benzer sonuç. BASIL-2 (2023) infrapopliteal CLTI'de endovasküler-first stratejisinin amputasyonsuz sağkalımda cerrahiye üstün olduğunu bildirdi. İki çalışma birlikte yorumlanır: iyi safen ven varlığında bypass; safen yoksa veya yüksek cerrahi riskli-infrapopliteal hastada endovasküler-first.

Akut Ekstremite İskemisi (Rutherford Sınıflaması)

Akut ekstremite iskemisi (ALI) 2 hafta içinde başlayan ani perfüzyon kaybıdır. En sık nedenler: aterotromboz üzerine tromboz, kardiyoembolik (AF), popliteal anevrizmadan embolizm, baypass grefti trombozu, iyatrojenik. Rutherford: (I) canlı, tehdit yok; (IIa) marjinal tehdit; (IIb) hemen tehdit — motor kayıp; (III) irreversible.

Tedavi: sistemik heparin bolus 80–100 U/kg + infüzyon; multidisipliner vasküler değerlendirme. Sınıf IIa'da kateter yönlendirmeli trombolizis (STILE, TOPAS, THROMBOLYSIS) veya perkütan mekanik trombektomi (AngioJet, Indigo/Penumbra, Rotarex, ClotTriever, Inari FlowTriever) — 2024 PEERLESS çalışması mekanik trombektominin trombolize göre daha az major kanama ve daha kısa yatış sağladığını gösterdi. Sınıf IIb'de cerrahi trombektomi veya kombine yaklaşım tercih; sınıf III'te amputasyon. Reperfüzyon sonrası kompartman sendromu için fasyotomi düşük eşikle uygulanır; rabdomiyoliz izlenir.

Akut ve Kronik Mezenter İskemisi

Akut mezenter iskemisi (AMI); superior mezenter arter (SMA) embolisi (%50), SMA trombozu (%25), non-oklüzif (NOMI, %20) veya mezenter ven trombozu (%5). Klasik triad: orantısız karın ağrısı, hızlı bağırsak boşalması, KV risk öyküsü. BT-anjiyografi tanısal ilk basamak. Tedavi: geniş spektrum antibiyotik, sıvı resüsitasyonu, sistemik heparin, endovasküler (SMA anjiyoplasti + stent, mekanik trombektomi, lokal trombolizis — Angiovac, Indigo) veya cerrahi (SMA tromboembolektomi, bypass, non-viabl bağırsağın rezeksiyonu, second-look laparotomi). Erken tanı ve gut-to-treatment süresi hayati; mortalite %50–80.

Kronik mezenter iskemisi (KMİ); postprandiyal karın ağrısı ("intestinal angina"), kilo kaybı, ishal. En az iki viseral arterde ciddi darlık tipiktir. Duplex Doppler, BTA/MRA; tedavi endovasküler SMA + çölyak stent (COVET II registry) veya cerrahi bypass.

Renal Arter Darlığı ve Fibromusküler Displazi

Aterosklerotik renal arter darlığı (RAS) sekonder HT, renal disfonksiyon ve flash pulmoner ödemin nadir nedeni. CORAL (2014) çalışması renal arter stentlemesinin agresif OMT üzerine renal ve KV olayları azaltmadığını gösterdi. Endikasyon şuna daralmıştır: refrakter HT (≥3 ilaç), progresif renal disfonksiyon, tekrarlayan flash pulmoner ödem, tek böbrek + RAS.

Fibromusküler displazi (FMD); genç kadınlarda renal, karotis, vertebral arter etkiler. "Boncuk-dizisi" tipik. Tedavi çoğunlukla ilaç (ACE-i/ARB) + basit balon anjiyoplasti; stent nadiren gerekli. FMD hastası aortik disseksiyon ve intrakraniyal anevrizma riski nedeniyle karotis + intrakraniyal görüntüleme ile taranır.

Subklavyen Çalma Sendromu ve Vertebral Darlık

Proksimal subklavyen arter darlığı vertebral akım tersinmesine ("çalma") yol açarak vertebrobasiler yetmezlik, üst ekstremite iskemisi ve — koroner-subklavyen çalma — LIMA-LAD baypası olan hastada iskemi tetikleyebilir. Tanı: bilateral kol kan basıncı farkı >15 mmHg + duplex + BTA/MRA. Tedavi: endovasküler subklavyen stent (kaplanmış veya çıplak); cerrahi (karotis- subklavyen baypası) seçilmiş olguda.

Vertebral arter darlığı; ekstrakraniyal V0-V4 aterosklerotik olabileceği gibi disseksiyon (özellikle boyun manipülasyonu, travma) da neden. Tedavi OMT temelli; endovasküler stent seçilmiş refrakter olguda.

Derin Ven Trombozu (DVT) ve Kateter Trombolizis

DVT klinik olarak Wells skoru + D-dimer ± kompresyon USG ile tanınır. Tedavi ilk basamak DOAC (apiksaban 10 mg 2x1 × 7 gün, ardından 5 mg 2x1; rivaroksaban 15 mg 2x1 × 21 gün, ardından 20 mg/gün; edoksaban 60 mg/gün 5 gün heparin sonrası; dabigatran 150 mg 2x1 5 gün heparin sonrası). Alternatif VKA + LMWH köprü. Kanser ilişkili trombozda edoksaban veya apiksaban LMWH'a non-inferior (Hokusai-VTE Cancer, Caravaggio).

İliakofemoral DVT'de post-trombotik sendrom (PTS) riski yüksektir; ATTRACT (2017) farmakomekanik trombolizisin PTS şiddetini azalttığını ancak tümüyle önlemediğini gösterdi; CAVA (2020) iliakofemoral altgrupta yararı doğruladı. Yeni nesil mekanik trombektomi (ClotTriever, CLOUT registry) tPA gerektirmez ve daha az kanama profili sunar. Filtre yerleşimi (IVC filter) mutlak antikoagülan kontrendikasyonu veya tekrarlayan PE'de sınırlı endikasyondur; PREPIC-2 rutin kullanımı desteklemez.

Pulmoner Emboli: Trombolizis, Trombektomi (FlowTriever)

Pulmoner emboli (PE) tanısı Wells veya Geneva + D-dimer + BT-pulmoner anjiyografi ile konur. Risk katmanlaması: yüksek (hemodinamik instabil), orta-yüksek (RV disfonksiyon + troponin +), orta-düşük (biri var), düşük.

Tedavi yüksek riskte sistemik alteplaz 100 mg/2 saat veya tenekteplaz (yarı doz stratejisi araştırma) sınıf I. Orta- yüksek riskte PEITHO (2014) yarı-doz sistemik trombolizisin hemodinamik dekompansasyonu azaltırken majör kanamayı — özellikle intrakraniyal — artırdığını gösterdi. Bu boşluğu perkütan mekanik trombektomi (Inari FlowTriever — FLASH registry 2022, PEERLESS 2024; Penumbra Indigo — EXTRACT-PE; AlphaVac; Bashir) ve ultrason-destekli kateter trombolizis (EkoSonic — OPTALYSE-PE, SUNSET-sPE) doldurmuştur. PE Response Team (PERT) organizasyonu multidisipliner karar sağlar. Uzun dönem antikoagülan aynı DVT prensiplerini takip eder; provokasyon durumu, kanser, rekürrens riski değerlendirilir.

Kronik Venöz Yetmezlik: RF/Lazer/VenaSeal Ablasyon

Kronik venöz yetmezlik (CVI) CEAP sınıflaması ile derecelenir: C0 (belirti yok) → C1 (telenjektazi) → C2 (varis) → C3 (ödem) → C4 (deri değişikliği) → C5 (iyileşmiş ülser) → C6 (aktif ülser). Tanısal duplex Doppler reflü süresi (>0.5 s yüzeyel; >1 s derin) ölçer.

Yüzeyel reflü tedavisi endotermal ablasyon (radyofrekans — ClosureFast, VNUS; endovenöz lazer — 1470/1940 nm) veya non-tümesan siyanoakrilat kapatma (VenaSeal, MedAdhere). VeClose ve WAVES çalışmaları VenaSeal'ı RFA'ya non-inferior gösterdi. Retiküler ve telenjektazi için sıvı/köpük sklerozant. C6 aktif ülser hastasında EVRA (2018) erken endovenöz ablasyonun ülser iyileşme süresini kısalttığını, rekürrensi azalttığını gösterdi. İliyak ven obstrüksiyonu (May-Thurner) için IVUS yönlendirmeli iliyak ven stentleme (Wallstent, Venovo, Abre, Vici) standart; C-TRACT (2024) kanıtları güçlendirdi.

Lenfödem ve Lenfovenöz Anastomoz

Lenfödem primer (kongenital) veya sekonder (meme kanseri cerrahisi, radyasyon, filaryazis) olabilir. Konservatif tedavi kompleks dekonjestif tedavi (CDT): manuel lenf drenajı, çok katmanlı bandajlama, egzersiz, cilt bakımı. İlerlemiş olguda mikrocerrahi lenfovenöz anastomoz (LVA) ve vaskülarize lenf nodu transferi (VLNT). LYMPHA (Lymphatic Microsurgical Preventive Healing Approach) meme kanseri aksiler diseksiyon anında proflaktik teknik. Görüntüleme: indocyanine green (ICG) lenfografi ve MR-lenfografi.

Farmakoterapi (Antitrombotik, Statin, PCSK9, Vazoaktif)

Aterosklerotik damar tıkanıklığı olan her hastada temel ilaç şeması: yüksek yoğunluklu statin + LDL-K <55 mg/dL hedefi, ezetimib/PCSK9/inklisiran/bempedoik asit basamak olarak; klopidogrel veya aspirin monoterapi (PAH altgrubunda klopidogrel avantajı — CAPRIE); COMPASS/VOYAGER-PAD rejimi yüksek riskli veya post-revaskülarizasyon hastada; sigara bırakma; ACE-i/ARB HT/DM/KKY birlikteliğinde; SGLT2 ve GLP-1 RA endikasyonda; kolşisin 0.5 mg/gün rezidüel inflamatuar risk için (LoDoCo2).

Klaudikasyoya özgü ilaçlar: silostazol 100 mg 2x1 (KKY'de kontrendike), pentoksifilin (etkinliği sınırlı, ikinci basamak), naftidrofuril (Avrupa'da ruhsatlı; ABD'de değil). L-arginin, propionil-L-karnitin, ginkgo biloba klinik öneri düzeyinde değildir. Vazoaktif ajanlar (iloprost, alprostadil) no-option CLTI'de seçilmiş olguda IV uygulanabilir.

COMPASS ve VOYAGER-PAD: Düşük Doz Rivaroksaban Rejimi

COMPASS (2017); 27.395 stabil KAH ve/veya PAH hastası; aspirin 100 mg tek başına vs aspirin 100 mg + rivaroksaban 2.5 mg 2x1 vs rivaroksaban 5 mg 2x1. Aspirin + rivaroksaban 2.5 kolu kompozit KV mortalite/MI/inme'yi %24, tüm nedenli mortaliteyi %18, majör ekstremite iskemik olayı (MALE) belirgin azalttı; majör kanama yaklaşık iki kata çıktı ancak fatal ve intrakraniyal kanama artmadı. Net klinik fayda güçlü.

VOYAGER-PAD (2020); 6.564 endovasküler/ cerrahi alt ekstremite revaskülarizasyonu sonrası PAH hasta; aspirin 100 mg vs aspirin 100 mg + rivaroksaban 2.5 mg 2x1. 3 yıl kompozit MACE ve MALE %15 azaldı; ilk-3-ay ve sonrasında sürdürülen fayda gösterdi. Klinik pratik: yüksek riskli PAH ve post-revaskülarizasyon hastasında OMT ile birlikte tercih; kanama riski (HAS-BLED, HBR-PAD) bireyselleştirilir.

Yaşam Tarzı, Egzersiz ve Rehabilitasyon

Sigara bırakma tek başına damar tıkanıklığında en güçlü modifiye edilebilir prognostik faktördür. Vareniklin, bupropiyon, NRT + davranışsal destek. Denetimli egzersiz PAH klaudikasyoda sınıf I; 12 hafta 3× haftalık, yürüme-ağrı eşiği-bazlı. Kardiyak rehabilitasyon post-koroner revaskülarizasyon; venöz rehabilitasyon post-DVT/PE (yavaşça artan egzersiz, kompresyon çorabı — ancak PTS önlemek için rutin kompresyon çorabı SOX 2014'te fayda göstermedi; iliakofemoral DVT'de fayda net değil).

Akdeniz diyeti (PREDIMED, PREDIMED-Plus), DASH, ideal kilo, haftalık 150–300 dk aerobik + 2 seans direnç egzersizi, 7–9 saat uyku, stres yönetimi, obstrüktif uyku apnesi taraması ve tedavisi.

İntravasküler Görüntüleme: IVUS ve OCT

Endovasküler işlemlerde IVUS ve OCT lezyon karakterizasyonu, minimum lümen alanı, plak kompozisyonu ve stent apozisyon- genişleme değerlendirmesinde standart. Karotis stentleme, iliyak ven stentleme (C-TRACT, VIDIO) ve karmaşık PAH'ta IVUS klinik sonuçları iyileştirir. OCT koroner damarlarda yüzey morfolojisi (TCFA, erozyon, kalsifiye nodül) ayrımında üstün. 2026 ESC kılavuzu karmaşık PCI'de intrakoroner görüntülemeyi sınıf I öneriye taşımıştır.

Kanıt: BEST-CLI, BASIL-2, ATTRACT, PEITHO, FLASH, PEERLESS

• BEST-CLI (2022) — iyi safen ven varlığında CLTI'de cerrahi bypass endovasküler tedaviye üstün.
• BASIL-2 (2023) — infrapopliteal CLTI'de endovasküler-first amputasyonsuz sağkalımda üstün.
• ATTRACT (2017) — akut proksimal DVT'de farmakomekanik trombolizis PTS şiddetini azalttı; iliakofemoral altgrup fayda daha net.
• PEITHO (2014) — orta-yüksek PE'de sistemik trombolizis hemodinamik dekompansasyonu azalttı ancak kanama riskini artırdı.
• FLASH (2022) / PEERLESS (2024) — FlowTriever mekanik trombektomi PE'de güvenli ve etkili; PEERLESS trombolize göre daha az major kanama.
• COMPASS (2017) / VOYAGER-PAD (2020) — aspirin + rivaroksaban 2.5 mg 2x1 MACE/MALE azaltıcı.
• EVRA (2018) — C6 aktif ülserde erken endovenöz ablasyon iyileşmeyi hızlandırır.
• LIFE-BTK (2024) — infrapopliteal paklitaksel DCB primer patensiyi iyileştirdi.
• CREST (2010) / ACT-1 (2016) / VQI-TCAR (2020) — karotis girişim seçenekleri kanıt bütünü.

Yapay Zeka Destekli Vasküler Karar 2026

2026'da yapay zeka vasküler bakımın gözden kaçmayan omurgasıdır: BT-anjiyografi ve MR-anjiyografide otomatik lezyon segmentasyonu, kalsifikasyon skorlaması ve yüksek riskli plak tespiti (HeartFlow Peripheral, Cleerly Peripheral, RSIP Vision); inme + LVO otomatik alarm (Viz.ai LVO, Rapid.ai, Aidoc), PE otomatik alarm (Aidoc-PE, Viz.ai PE) ve hastane çapında koordinasyon; karotis NASCET oranı otomasyonu; WIfI-tabanlı amputasyon prediksiyonu (CLTI-AI); IVUS/OCT otomatik plak/ tromboz karakterizasyonu; endovasküler operasyon navigasyonu (Cydar Maps, Fluoroscopic Ghost Imaging); EHR-tabanlı MACE/MALE prediksiyonu ve rehber uyumu denetimi. Regülatör onaylı yazılımlar ML kararı hekim onayı ile uygulanır; nihai klinik yetki vasküler ekiptedir.

Doğru Bilinen Yanlışlar

• "Damar tıkanıklığı sadece koroner arterlerin sorunudur." — Yanlış. Aterotrombotik yatak koroner, karotis, viseral, ekstremite, aort ve mikrovasküler dahil sistemiktir; bir bölgedeki hastalık diğer bölgelerin da yüksek riskini gösterir.
• "Klaudikasyoya sadece yürümek yeter." — Yarı doğru. Denetimli egzersiz sınıf I; ancak statin, antitrombotik ve sigara bırakmadan bağımsız fayda sınırlı.
• "Renal arter stent HT'yi kesin çözer." — Yanlış. CORAL sonrası endikasyon daralmıştır; çoğu aterosklerotik RAS'ta OMT yeterli.
• "Karotis darlığı olan herkese stent gerekli." — Yanlış. Asemptomatik %70–99 darlıkta seçilmiş hasta; CREST-2 kararı geliştirecek.
• "DVT sonrası ömür boyu antikoagülan şart." — Yanlış. Provokasyonlu ve düşük rekürrens risk grubunda 3 ay; provokasyonsuz veya kanser ilişkilide uzatılmış; bireyselleştirme esas.
• "Pulmoner emboli tanısı = mutlaka trombolizis." — Yanlış. Yalnız yüksek riskli PE'de sistemik trombolizis; orta-yüksek riskte PERT değerlendirmesi ve seçilmiş mekanik trombektomi.
• "Varis sadece kozmetik sorundur." — Yanlış. Kronik venöz yetmezlik yaşam kalitesi düşürür, ülsere ilerleyebilir; erken endovenöz ablasyon fayda gösterir (EVRA).
• "Amputasyon kaçınılmazdır." — Yanlış. Multidisipliner CLTI ekibi, revaskülarizasyon seçenekleri ve yara bakımı ile "amputasyonsuz sağkalım" belirgin artırılabilir.
• "IVC filtre PE'yi önlemek için rutin gereklidir." — Yanlış. Sadece mutlak antikoagülan kontrendikasyonu veya tekrarlayan PE'de sınırlı endikasyon.
• "Yeni ilaçlar (SGLT2, GLP-1) sadece diyabetliye." — Yanlış. HFrEF, HFpEF, KBH + albuminüri ve obez ASCVD hastasında diyabet olmadan da endikasyonlar mevcut.

Sık Sorulan Sorular