Transözofageal Ekokardiyografi (TEE) Nedir? Nasıl Yapılır, Riskleri

Transözofageal ekokardiyografi (TEE), yemek borusundan ilerletilen özel bir ultrason probu ile kalbin arka yapılarının yüksek çözünürlüklü görüntülenmesini sağlayan, sol atriyal apendiks trombüsü ve prostetik kapak değerlendirmesinde altın standart yöntemdir.

TEE Nedir, Transtorasik EKO'dan Farkı?

Transözofageal ekokardiyografi (TEE), uç kısmında multiplanar ultrason transdüseri bulunan esnek bir probun ağız yoluyla yemek borusuna yerleştirilmesiyle gerçekleştirilen yarı invaziv bir görüntüleme yöntemidir. Yemek borusu sol atriyumun hemen arkasında yer aldığı için, prob ile kalp arasındaki mesafe yalnızca milimetreler düzeyindedir; bu da çok daha yüksek çözünürlüklü görüntü elde edilmesini sağlar. Transtorasik EKO kalbin ön yapıları için yeterliyken, TEE özellikle sol atriyum, sol atriyal apendiks (LAA), mitral kapak, aort kökü, interatriyal septum ve prostetik kapak değerlendirmesinde altın standarttır.

TEE Hangi Durumlarda Yapılır?

TEE endikasyonları ESC 2024 ve ACC/AHA 2020 kapak kılavuzlarına göre şunlardır:

Atriyal fibrilasyonda sol atriyal apendiks trombüsü taraması (kardiyoversiyon öncesi)
İnfektif endokardit şüphesi (vejetasyon, abse, kapak perforasyonu)
Prostetik kapak disfonksiyonu (pannus, trombüs, paravalvüler kaçak)
Kriptojenik inme sonrası kardiyak emboli kaynağı araştırması
PFO (patent foramen ovale) ve ASD/VSD değerlendirmesi
Mitral kapak onarımı, TAVI ve MitraClip işlemlerinde intraoperatif rehberlik
Aort diseksiyonu (Tip A) acil tanısı
Karmaşık konjenital kalp hastalıkları

TEE Nasıl Yapılır?

İşlem öncesi en az 4–6 saatlik açlık şarttır. Lokal anestezik sprey (lidokain) ile farinks uyuşturulur; ardından bilinçli sedasyon için midazolam ve/veya propofol uygulanır. Hasta sol yan yatış pozisyonunda iken ısırma korumalı ağızlık (bite block) yerleştirilir. Steril şartlarda kayganlaştırılmış prob, kontrollü şekilde 30–40 cm derinliğe kadar yutağa ilerletilir. Multiplanar görüntüler (0°, 45°, 90°, 135°) elde edilerek tüm kardiyak yapılar sistemik şekilde taranır. İşlem 15–30 dakika sürer.

Sedasyon nedeniyle hasta işlem sırasında genellikle hafıza tutmaz. İşlem sonrası 1–2 saat gözlem yapılır ve hasta günlük yaşamına dönebilir. 24 saat boyunca araç kullanılmamalı ve önemli kararlar verilmemelidir.

TEE'nin Riskleri ve Komplikasyonları

TEE deneyimli ellerde son derece güvenlidir; ciddi komplikasyon oranı %0.18 (ESC veri tabanı) civarındadır. Olası komplikasyonlar şunlardır:

Geçici boğaz ağrısı (%5–10)
Diş veya dudak hasarı (nadir)
Özofagus perforasyonu (<%0.03)
Aritmi (genellikle kendiliğinden düzelir)
Sedasyon ilaçlarına bağlı solunum depresyonu
Üst gastrointestinal kanama (mevcut varis veya erozyon varsa)

Aktif özofagus hastalığı (varis, striktür, divertikül, tümör), servikal omurga instabilitesi ve şiddetli koagülopati TEE için göreceli/mutlak kontrendikasyonlardır.

Atriyal Fibrilasyonda TEE'nin Kritik Rolü

Atriyal fibrilasyon hastalarında elektiv kardiyoversiyon öncesi sol atriyal apendikste trombüs varlığı, inme riski açısından kritik bir parametredir. TEE, LAA trombüsünü saptamada %100'e yakın duyarlılığa sahip altın standart yöntemdir. Kılavuzlar, 48 saatten uzun süreli AF'de antikoagülasyon yeterli değilse veya yeni başlatılmışsa, kardiyoversiyon öncesi TEE önerir. Holter EKG ile saptanan paroksismal AF olgularında da klinik karar TEE bulgularına göre şekillenir.

3D TEE ve Yapısal Kalp Girişimlerinde Rehberlik

Üç boyutlu (3D) TEE; mitral kapak prolapsusu kuadranlarının lokalizasyonu, MitraClip yerleştirilmesi, TAVI valv pozisyonu, paravalvüler kaçak kapatma ve LAA oklüder cihaz (Watchman) implantasyonu gibi yapısal kalp girişimlerinde gerçek zamanlı rehberlik sağlar. Bu uygulamalar, modern girişimsel kardiyolojinin omurgasını oluşturur.

TEE Sonrası Yaşam ve Takip

İşlem sonrası 1–2 saat içinde hafif yiyecek tüketilebilir. Boğaz ağrısı 24 saatte geriler. Bulgular eşliğinde antikoagülan başlatma, kapak cerrahisi planlama veya girişimsel tedavi kararı verilir. Kalp check-up kapsamında rutin değildir; spesifik endikasyonla istenir.

TEE Fiyat ve Geri Ödeme (2026)

Özel merkezlerde TEE ücreti sedasyon dahil 4.500–12.000 TL bandındadır. SGK kapsamında uygun endikasyonla devlet ve üniversite hastanelerinde ücretsizdir. Akredite EACVI/ASE merkezlerinde yapılması, bulgu kalitesi açısından kritiktir.

Hangi Hekim Yapmalı?

TEE yalnızca girişimsel/görüntüleme deneyimli kardiyologlar tarafından, anestezi/sedasyon hazırlığı olan bir laboratuvarda yapılmalıdır. Detaylı hekim ve klinik rehberi için Klinik Uzmanı platformunu inceleyebilirsiniz.

Neden Biz?

İçeriklerimiz EACVI, ASE, ESC ve ACC kılavuzlarının en güncel sürümlerine dayanır. Hasta hikayeleri, gerçek klinik vakalar ve uzman görüşleri ile zenginleştirilmiş, doğrulanabilir kaynaklarla referanslanmış içerikler sunarız. Diğer kardiyoloji hizmetlerimize de göz atabilirsiniz.

TEE Protokol Adımları (16 Standart Görüntü)

EACVI 2017 standardizasyon kılavuzu, TEE çalışmasının 28 standart görüntüden oluşmasını önerir. Pratikte temel 16 görüntü şunlardır: midözofageal 4 boşluk (0°), 2 boşluk (90°), uzun eksen (135°), aort kapak kısa eksen (45°), aort kapak uzun eksen (135°), bicaval (110°), sol atriyal apendiks (45° ve 135°), pulmoner venler (0°), interatriyal septum, mitral komissural görüntü (60°), transgastrik kısa eksen (0°), transgastrik 2 boşluk (90°), derin transgastrik (0°), aorta inen (kısa ve uzun eksen), aort arkı. Sistemik tarama, küçük patolojilerin atlanmasını önler.

Sol Atriyal Apendiks (LAA) Değerlendirmesi

LAA, atriyal fibrilasyonda trombüs oluşumunun >%90 oranında yerleşim yeridir. TEE'de LAA hızı pulse Doppler ile ölçülür; LAA velositesi <20 cm/s trombüs riskini artırır. Spontane eko kontrast (smoke) düşük akım hızı ve hiperkoagülabiliteyi gösterir. LAA anatomisi (chicken wing, cactus, windsock, cauliflower) Watchman gibi LAA oklüder cihazlarının boyutlandırılmasında kritik öneme sahiptir.

İnfektif Endokardit Tanısında TEE

Duke kriterlerine göre infektif endokardit tanısı için majör görüntüleme bulguları (vejetasyon, abse, prostetik kapak ayrılması) TEE ile değerlendirilir. TTE'nin endokardit tanısındaki duyarlılığı %40–60 iken TEE %90–100'e ulaşır. Negatif TEE bulgusu klinik şüphe yüksekse 7–10 gün sonra tekrarlanmalıdır.

Kriptojenik İnme ve Kardiyak Emboli Kaynakları

İnme etyolojisi belirsiz hastalarda TEE; PFO, atriyal septal anevrizma, aort plak >4 mm, sol atriyum/LAA trombüs ve sol ventrikül trombüsünü tarar. ESC 2024 inme kılavuzu, 60 yaş altı kriptojenik inmede PFO + ASA varlığında perkütan kapatmayı sınıf I endikasyonla önerir.

Aort Diseksiyonu ve Akut Aort Sendromları

Akut aort diseksiyonu Tip A için TEE duyarlılığı %98, özgüllüğü %95'tir; BT anjiyografi ile benzer doğruluğa sahiptir ve hasta hemodinamik açıdan stabil değilse bedside tanı sağlar. İntimal flep, gerçek ve yalancı lümen ayrımı, perikardiyal effüzyon, aort yetersizlik mekanizması ve koroner ostiyum tutulumu hızlıca değerlendirilir.

TEE'nin Cerrahide Intraoperatif Kullanımı

Modern kalp cerrahisinde TEE, ameliyathanenin ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir. Mitral kapak onarım cerrahisinde intraoperatif TEE; prolapsus segmentinin (P1-P2-P3) net lokalizasyonu, anular dilatasyon derecesi ve onarım sonrası yetersizliğin değerlendirilmesinde altın standarttır. Onarım sonrası yetersizlik >2 ise pompa bypass devam ederken revizyon yapılabilir; bu sayede ikincil cerrahi gereksinimi belirgin azalır. CABG cerrahilerinde ise miyokart koruma yeterliliği, segmenter duvar hareket bozuklukları ve aort kanülasyon güvenliği TEE ile değerlendirilir. Konjenital kalp cerrahisinde TEE; rezidüel şant, kapak yetersizliği ve baffle obstrüksiyonunun değerlendirilmesinde vazgeçilmezdir. American Society of Anesthesiologists, kalp cerrahilerinde rutin TEE kullanımını sınıf I endikasyonla önermektedir.

TEE ile Atriyal Septal ve Patent Foramen Ovale Değerlendirmesi

Atriyal septal defekt (ASD) ve patent foramen ovale (PFO), inme ve paradoksal embolinin önemli kaynaklarıdır. TEE; defekt boyutu (sekundum, primum, sinus venosus, koroner sinüs ASD ayrımı), septal rim varlığı, pulmoner ven dönüş anomalisi eşlik durumu ve sağ kalp boyutlarını değerlendirmede MR ile yarışan duyarlılığa sahiptir. Perkütan kapama (Amplatzer, Gore Cardioform) öncesi mutlaka 3D TEE ile defekt morfolojisi ve boyutlandırması yapılır. PFO'da bubble study; Valsalva manevrası sonrası 3 kalp atımı içinde >20 mikrokabarcığın sol atriyuma geçişi anlamlıdır. CLOSE, RESPECT ve REDUCE çalışmaları, 60 yaş altı kriptojenik inmede PFO kapamanın inme rekürrensini %75 azalttığını göstermiş ve TEE rehberli kapama standart hale gelmiştir.

Kapak Endokardit Tanısında TEE Detayları

İnfektif endokardit (İE), tedavi edilmediğinde mortalitesi %100'e ulaşan ciddi bir hastalıktır. TEE; vejetasyon boyutu (>10 mm yüksek embolik risk), kapak perforasyonu, yalancı anevrizma, paravalvüler abse, fistül ve prostetik kapak ayrılması (dehiscence) gibi cerrahi endikasyon doğuran komplikasyonların değerlendirilmesinde tek başına yeterlidir. ESC 2023 İE Kılavuzu, klinik şüphede ilk TEE negatif ise 5-7 gün içinde tekrarı sınıf I endikasyonla önerir. Cerrahi karar; vejetasyon boyutu, kapak fonksiyonu, sistemik emboli varlığı, antibiyotik yanıtı ve abse oluşumu gibi parametrelerin TEE bulguları ışığında multidisipliner endokardit ekibi tarafından alınır.

Pediatrik ve Konjenital TEE Uygulamaları

Pediatrik popülasyonda mini-multiplane TEE probu (ağırlık >3 kg bebeklerde) kompleks konjenital kalp hastalıklarının cerrahi onarımının intraoperatif değerlendirmesinde kullanılır. Ventriküler septal defekt onarımı sonrası rezidüel şant, atriyoventriküler septal defekt onarımı sonrası kapak yetersizliği, Rastelli, Norwood, Fontan ameliyatları sonrası hemodinamik değerlendirmesinde TEE kritik veri sağlar. Yenidoğan ve süt çocuklarında özofagus probunun dikkatli ilerletilmesi, havayolu kompresyonu ve özofagus travmasını önlemek için elzemdir.

Sıkça Sorulan Sorular

TEE ağrılı mıdır?

Sedasyon ve lokal anestezi sayesinde işlem sırasında ağrı veya rahatsızlık genellikle hissedilmez. Hafif boğaz ağrısı 24 saatte geçer.

TEE öncesi kaç saat aç kalmalıyım?

En az 4–6 saat katı gıda ve berrak sıvılardan uzak durulması gerekir.

TEE sonrası hemen evime dönebilir miyim?

1–2 saat gözlem sonrası evinize gidebilirsiniz, ancak sedasyon nedeniyle 24 saat boyunca araç kullanmamanız ve refakatçi eşliğinde dönmeniz önerilir.

TEE'nin TTE'ye göre üstünlüğü nedir?

Prob kalbe çok daha yakın olduğu için sol atriyum, mitral kapak, LAA ve prostetik kapaklarda çok daha yüksek çözünürlük sağlar.

Kardiyoversiyon öncesi TEE şart mı?

48 saatten uzun süreli atriyal fibrilasyonda yeterli antikoagülasyon yoksa veya yeni başlatılmışsa, trombüsü dışlamak için TEE önerilir.

TEE'nin ciddi riski var mı?

Deneyimli ellerde ciddi komplikasyon oranı %0.2'nin altındadır. En sık görülen yan etki geçici boğaz ağrısıdır.

3D TEE neden önemli?

Mitral kapak prolapsusu lokalizasyonu, TAVI ve MitraClip gibi yapısal girişimlerde gerçek zamanlı rehberlik sağlar.

İlgili Kardiyoloji Hizmetleri

Daha kapsamlı kardiyoloji ve klinik bilgi için: Klinik Uzmanı uzman hekim rehberlerinden faydalanabilirsiniz.

Transözofageal Ekokardiyografi (TEE)